Speciale cactussen met een opvallende vorm of bloei

Een cactus wordt speciaal door een van vier dingen: hij is zeldzaam, hij heeft een afwijkende groeivorm, hij bloeit spectaculair of hij is bedekt met witte haren of wol. Kamvormige exemplaren en behaarde zuilcactussen zijn schaarser, omdat ze langzaam groeien of alleen via enten te vermeerderen zijn. Dat maakt ze duurder en gewilder.

Heb je al wat ervaring met de gewone bolcactus, dan weet je dat de basis weinig water en veel zon is. Speciale soorten vragen daar meestal nog een schepje bovenop: meer licht, een strakker gietritme of een koele winterrust om te bloeien.

Wat maakt een cactus bijzonder?

Verzamelaars kijken naar vier eigenschappen. De eerste is zeldzaamheid. Sommige soorten komen in het wild maar op een paar vindplaatsen voor, zoals de Aztekium (Aztekium ritteri) uit Mexico. Zulke soorten zijn beschermd en alleen verkrijgbaar als gekweekte plant.

De tweede is de groeivorm. Een afwijking in het groeipunt levert kammen, knobbels of spiralen op die je bij de gewone soort niet ziet. De derde is bloei: sommige cactussen maken bloemen die groter zijn dan de plant zelf, of die maar één nacht openstaan.

De vierde is groeisnelheid. Een soort die er tientallen jaren over doet om volwassen te worden, is als groot exemplaar zeldzaam en kostbaar. Een oude, goed gevormde plant vertegenwoordigt jaren kweekwerk.

Wat zijn gecresteerde en monstrueuze vormen?

Een gecresteerde cactus, ook wel cristata of kamvorm, groeit niet vanuit één punt omhoog. Het groeipunt is uitgerekt tot een lijn, waardoor de plant golvende kammen vormt die op een koraal of een hersenpan lijken. Een monstrueuze vorm heeft juist veel verspreide groeipunten, wat een knobbelige, grillige plant oplevert.

Hoe zo'n vorm precies ontstaat, is niet altijd duidelijk. Genetische afwijkingen, beschadiging van het groeipunt, en infecties worden genoemd als mogelijke oorzaken. Bekende voorbeelden zijn de gecresteerde Mammillaria elongata (Mammillaria elongata 'Cristata') en de monstrueuze zuilcactus (Cereus repandus 'Monstrose').

Die exemplaren zijn duurder om drie redenen. Ze zijn niet uit zaad te kweken, omdat de vorm niet erfelijk vastligt. Je moet ze stekken of enten. Ze groeien vaak trager dan de normale vorm. En een deel van de kammen kan terugvallen naar de gewone groei, wat de kweker uit de voorraad moet selecteren.

Zie je bij een kamvorm plotseling een normale, ronde scheut verschijnen? Snijd die weg, anders neemt die de groei over.

Welke cactussen hebben een spectaculaire bloei?

De Echinopsis (Echinopsis-soorten) is een bolcactus van bescheiden formaat, maar met enorme trompetvormige bloemen tot 20 centimeter lang. Ze bloeien in de late lente en zomer, en elke bloem staat maar een tot twee dagen open. Voor die bloei is een koele winter van rond de 8 tot 10 graden bijna onmisbaar.

De koningin van de nacht (Selenicereus grandiflorus) is een klimmende cactus met lange, dunne stengels. Hij bloeit in de zomer met geurende witte bloemen van soms 30 centimeter doorsnee. Die gaan 's avonds open en zijn de volgende ochtend alweer verwelkt. De plant bloeit pas als hij groot en oud genoeg is, vaak na een paar jaar.

De Astrophytum (Astrophytum myriostigma), ook wel bisschopsmuts genoemd, heeft geen stekels maar is bedekt met kleine witte vlokjes. In de zomer verschijnen gele bloemen boven op de plant. Voor alle drie geldt: volle zon in het voorjaar en de zomer, plus een droge, koele winterrust, lokken de bloei uit. Meer over dat ritme lees je in de RHS-gids voor cactussen binnen.

Welke behaarde en witte soorten zijn er?

Behaarde cactussen zien eruit alsof ze in watten zijn gewikkeld. Die beharing is geen versiering, maar bescherming. In het hooggebergte en in woestijnen weerkaatsen de witte haren fel zonlicht en houden ze de plant 's nachts warm.

De grijsaardcactus (Cephalocereus senilis) komt uit Mexico en is bedekt met lange, witte haren die op grijs haar lijken. Hij groeit zeer langzaam, zoals je ook terugziet in de beschrijving bij Kew. De Espostoa (Espostoa lanata) komt uit de Andes van Peru en Ecuador en heeft een dichte, wollige vacht.

Omdat hun beharing als zonnescherm werkt, verdragen deze soorten meer direct licht dan veel andere cactussen. Een zuidraam is dus ideaal. Wel is de beharing gevoelig voor water en stof. Giet daarom altijd op de grond en nooit over de plant, anders gaan de haren klitten en vuil ogen.

Wat vragen speciale soorten extra?

Per groep verschillen de wensen. In dit overzicht zie je waar je op let:

• Licht: behaarde soorten en Astrophytum willen volle zon. Kamvormen verbranden sneller, dus geef ze fel licht maar bescherm ze tegen middagzon achter glas.
• Grond: gebruik een zeer luchtige mix met veel grit of puimsteen. Speciale soorten, vooral langzame groeiers, rotten sneller in gewone cactusgrond omdat die te lang vocht vasthoudt.
• Gietritme: in de groeiperiode pas water als de pot volledig droog is. Kamvormen hebben een groter verdampend oppervlak, maar ook meer kans op rot in de plooien. Giet dus op de grond.
• Overwintering: bloeiers als Echinopsis en Astrophytum koel en droog bij 5 tot 10 graden. De koningin van de nacht iets warmer, rond de 12 tot 15 graden, met af en toe een klein beetje water.

Hoe begin je met verzamelen?

Bij een speciale cactus let je bij aanschaf op meer dan de vorm. Kijk eerst naar de enting. Veel kamvormen en zwakke soorten worden op een sterke onderstam geënt. Controleer of de verbinding strak en droog is, zonder bruine of zachte plekken.

Kijk daarna naar de wortels, of vraag ernaar bij online bestellen. Een gezonde cactus zit vast in de pot en heeft witte of lichtbruine wortels. Een plant die los in de grond wiebelt of een zachte voet heeft, kan wortelrot hebben.

Let ten slotte op de herkomst. Koop alleen gekweekte planten, nooit exemplaren die uit het wild zijn verzameld. Veel zeldzame soorten zijn internationaal beschermd. Een betrouwbare kweker kan je vertellen hoe de plant is vermeerderd. Wil je een basis opbouwen, begin dan met een paar makkelijke bloeiers voordat je aan de gevoeligste soorten begint. Een overzicht van gangbare soorten vind je in soorten cactussen.

Veelgestelde vragen

Welke cactus is het zeldzaamst?

Soorten als de Aztekium en verschillende Ariocarpus-soorten gelden als zeer zeldzaam. Ze komen in het wild op slechts enkele plekken in Mexico voor en zijn internationaal beschermd. Als kweekplant zijn ze soms verkrijgbaar, maar ze groeien uiterst langzaam en vragen ervaring.

Waarom is een gecresteerde cactus duurder?

Een kamvorm is niet uit zaad te kweken, omdat de afwijkende groei niet erfelijk vastligt. Kwekers moeten stekken of enten, wat veel meer werk is. Bovendien groeien kamvormen trager en valt een deel terug naar de normale vorm. Daardoor zijn er minder verkoopbare planten per jaar.

Hoe krijg je een cactus aan het bloeien?

Geef hem in het voorjaar en de zomer zoveel mogelijk licht, liefst op een zuidraam. In de winter heeft hij een koele, droge rustperiode nodig van ongeveer 5 tot 10 graden, met vrijwel geen water. Die temperatuurdaling zet bij veel soorten de knopvorming in gang. Voeding voor cactussen in het groeiseizoen helpt ook.

Zijn geënte cactussen minder sterk?

Niet per se. Een goede onderstam geeft juist extra groeikracht. Wel is de verbinding een zwak punt: als die gaat rotten of de onderstam het begeeft, verlies je de plant. Sommige geënte soorten, zoals de rode Gymnocalycium (Gymnocalycium mihanovichii 'Hibotan'), hebben geen bladgroen en kunnen zonder onderstam niet overleven.

Wil je je verzameling uitbreiden? Bekijk de collectie cactussen. Je krijgt gratis verzending en levering binnen 1 tot 3 werkdagen, rechtstreeks vanuit de kas, in een verpakking op maat zodat ook stekelige planten veilig en onbeschadigd aankomen.

Voor levende planten geldt ons retour- en garantiebeleid.

Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.