Verschillende soorten cactussen en hoe je ze herkent

Staat er een cactus in huis en vraag je je af wat voor soort het is? Kijk dan eerst naar de vorm. Cactussen zijn grofweg in vier groepen te verdelen: bolcactussen, zuilcactussen, schijf- of oorcactussen en bladcactussen. Die vorm is geen toeval. Ronde en zuilvormige soorten komen uit droge, zonnige streken en slaan water op in hun dikke stam. Platte bladcactussen groeien juist in het regenwoud en willen meer water en minder zon. Zodra je de groep kent, weet je dus ook al veel over de verzorging.

Waaraan herken je een cactus?

Niet alles met stekels is een cactus, en niet elke vetplant is er een. Het kenmerk dat alle cactussen delen, zijn de areolen. Dat zijn kleine, vaak wollige bultjes op de stam waaruit stekels, haren, nieuwe scheuten en bloemen groeien. Je ziet ze als stipjes in rijen of op de ribben.

Een vetplant zoals een Aloë of Agave kan ook scherpe punten hebben. Die zitten dan aan de rand of punt van een blad, niet in een wollig kussentje. Zie je dus stekels die in bosjes uit een klein viltig puntje komen, dan heb je vrijwel zeker een cactus.

Cactussen horen allemaal tot één plantenfamilie, de Cactaceae. Op Kew Plants of the World Online kun je per soort de geldige botanische naam en de herkomst opzoeken. Handig als je zeker wilt weten welke naam bij jouw plant hoort.

Wat zijn bolcactussen?

Bolcactussen zijn rond tot kort cilindervormig. Hun compacte vorm helpt ze om zo weinig mogelijk water te verliezen, want een bol heeft relatief weinig oppervlak ten opzichte van de inhoud.

• Goudbolcactus (Echinocactus grusonii). Herkenbaar aan de gouden stekels op diepe ribben. Groeit zeer langzaam en kan na tientallen jaren een doorsnede van een halve meter halen. In huis bloeit hij zelden, omdat hij daar pas op hoge leeftijd aan toe komt.
• Tepelcactus (Mammillaria). Heeft geen ribben maar kleine tepelvormige uitsteeksels. Blijft meestal klein, tussen 5 en 15 cm, en vormt vaak groepjes. Bloeit in het voorjaar met een krans van kleine bloemen rond de top.
• Rebutia (Rebutia). Klein en snel pollen vormend. Bekend om de grote, felgekleurde bloemen die vanaf de onderkant van de bol verschijnen, vaak al op jonge leeftijd.

Bolcactussen houden van veel licht en een droge, koele winter. Die koele periode van ongeveer 5 tot 12 graden helpt ze om in het voorjaar bloemknoppen te vormen.

?% Weet je niet zeker welke plant bij jouw plek past?Doe de quiz en vind in 2 minuten jouw groene match.

Hoe herken je zuilcactussen?

Zuilcactussen groeien rechtop als een paal. Sommige blijven één stam, andere vertakken vanaf de voet of hoger. In de natuur kunnen ze meters hoog worden. In huis groeien ze trager, maar ze kunnen jaren meegaan en rustig doorgroeien tot het plafond.

De Cereus (Cereus) is een van de bekendste. Hij heeft een blauwgroene kleur, diepe ribben en groeit bij genoeg licht zo'n 10 tot 20 cm per jaar. Daarmee is hij een van de snellere cactussen voor binnen. Een oudere stam wordt aan de onderkant soms bruin en verkurkt. Dat is normaal en geen teken van ziekte.

De zilverkaars (Cleistocactus strausii) is dunner en helemaal bedekt met fijne witte stekels, waardoor hij er zilverachtig uitziet. Hij vormt meerdere stammen vanaf de voet. Oudere planten kunnen buisvormige rode bloemen maken die zijwaarts uit de stam komen.

Zuilcactussen worden hoog en daardoor soms topzwaar. Kies een stevige, zware pot, zodat de plant niet omvalt.

Wat zijn schijf- en oorcactussen?

Deze groep bestaat uit platte, ovale leden die als schijven op elkaar groeien. Het bekendste geslacht is de Opuntia, waartoe ook de vijgcactus (Opuntia ficus-indica) behoort. Voor binnen is het kleinere konijnenoor (Opuntia microdasys) populair, met zachte, fluweelachtige stippen.

Die stippen zien er onschuldig uit, maar pas op. Opuntia's hebben glochiden: piepkleine stekeltjes met weerhaakjes die bij de minste aanraking loslaten en in je huid blijven zitten. Ze zijn lastig te verwijderen en kunnen dagenlang irriteren. Draag daarom handschoenen of gebruik een krant als je de plant verpot, en zet hem niet op een plek waar kinderen of huisdieren er langs strijken.

Opuntia's groeien relatief snel en breed. Nieuwe schijven verschijnen in het voorjaar en de zomer aan de randen van oudere.

Wat zijn bladcactussen en bloeiers?

Bladcactussen zien er niet uit als een typische cactus. Ze hebben platte, groene stengels die op bladeren lijken, en nauwelijks stekels. Dat komt doordat ze niet uit de woestijn komen, maar uit het tropisch regenwoud van Midden- en Zuid-Amerika. Daar groeien ze als epifyt op boomtakken, in de halfschaduw van het bladerdak.

De Kerstcactus (Schlumbergera) is de bekendste. Hij bloeit rond de jaarwisseling met roze, rode of witte bloemen aan de uiteinden van de leden. Om knoppen te zetten, heeft hij in de herfst korte dagen en een koelere plek nodig.

De bladcactus (Epiphyllum oxypetalum) heeft lange, platte stengels en kan grote, geurende witte bloemen maken die maar één nacht open staan.

Omdat ze uit het regenwoud komen, vragen deze soorten meer water dan woestijncactussen. Laat de grond niet helemaal uitdrogen en geef ze gefilterd licht in plaats van felle middagzon.

Welke soort past bij jouw huis?

Deze tabel helpt je kiezen op basis van je licht en de ruimte die je hebt. Het formaat na vijf jaar is een indicatie voor een plant die binnen goed verzorgd wordt.

Soort	Gewenst licht	Formaat na vijf jaar	Moeilijkheid
Goudbolcactus (Echinocactus grusonii)	volle zon	10 tot 15 cm doorsnede	makkelijk
Tepelcactus (Mammillaria)	volle zon	10 tot 15 cm, in groepjes	makkelijk
Rebutia (Rebutia)	zon, lichte schaduw in de zomer	kussen van 10 tot 15 cm	makkelijk
Cereus (Cereus)	volle zon	60 tot 100 cm hoog	makkelijk
Zilverkaars (Cleistocactus strausii)	volle zon	40 tot 60 cm hoog	gemiddeld
Konijnenoor (Opuntia microdasys)	volle zon	30 tot 40 cm breed	gemiddeld, let op glochiden
Kerstcactus (Schlumbergera)	gefilterd licht	30 tot 40 cm breed	gemiddeld
Bladcactus (Epiphyllum oxypetalum)	gefilterd licht	60 tot 90 cm lange stengels	gemiddeld

Heb je een zonnig zuid- of westraam, dan zit je goed met bol-, zuil- en schijfcactussen. Voor een oost- of noordraam passen de bladcactussen beter. Meer uitleg per soort vind je in ons artikel over soorten cactussen voor in huis.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een cactus en een vetplant?

Alle cactussen zijn vetplanten, maar niet alle vetplanten zijn cactussen. Een vetplant is elke plant die water opslaat in blad, stam of wortel. Een cactus hoort daarnaast tot de familie Cactaceae en heeft areolen: wollige kussentjes waaruit stekels, scheuten en bloemen groeien. Een Aloë of Echeveria heeft die niet.

Welke cactus bloeit het makkelijkst?

Rebutia en Mammillaria bloeien binnen vaak al op jonge leeftijd, zeker na een koele, droge winter. Ook de Kerstcactus bloeit betrouwbaar, mits hij in de herfst korte dagen en wat koelte krijgt. Grote bolcactussen zoals de goudbolcactus bloeien in huis zelden, omdat ze daar pas na vele jaren aan toekomen.

Hoeveel cactussoorten bestaan er?

Er zijn rond de 1.750 tot 1.850 soorten cactussen bekend. Het precieze aantal hangt af van hoe botanici de soorten indelen, want namen worden regelmatig herzien. Ze komen, op een enkele uitzondering na, van oorsprong alleen voor in Noord- en Zuid-Amerika.

Welke cactus groeit het snelst?

Zuilcactussen zoals de Cereus en schijfcactussen zoals de Opuntia groeien binnen het snelst. Bij genoeg licht kan een Cereus 10 tot 20 cm per jaar groeien. Bolcactussen zijn veel trager en groeien vaak maar een paar centimeter per jaar. Licht en seizoen bepalen het tempo sterk.

Weet je nu welke groep bij jouw raam past? Ontdek dan de verschillende soorten in onze collectie cactussen. Je krijgt gratis verzending en levering binnen 1 tot 3 werkdagen, rechtstreeks vanuit de kas en in een verpakking op maat, zodat je cactus veilig en onbeschadigd aankomt.

Voor levende planten geldt ons retour- en garantiebeleid.

Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.