informatie over cactussen
Cactussen behoren tot de plantenfamilie Cactaceae en zijn, met enkele uitzonderingen, van oorsprong afkomstig uit het Amerikaanse continent: van de droge gebieden in het zuidwesten van de Verenigde Staten en Mexico tot delen van Zuid-Amerika. Hun bouw en functioneren zijn het resultaat van aanpassing aan langdurige droogte.
Stengelsucculentie: water opslaan in de stengel
In tegenstelling tot veel andere succulenten die vooral in hun bladeren water opslaan, doen cactussen dit voornamelijk in hun verdikte stengel. Dit verklaart waarom de meeste cactussen weinig tot geen bladeren hebben: de functie die bij andere planten door bladeren wordt vervuld (fotosynthese), gebeurt bij cactussen grotendeels via de groene stengel zelf.
Doorns: meer dan alleen bescherming
Doorns worden vaak gezien als uitsluitend een verdedigingsmechanisme tegen planteneters, maar ze vervullen ook andere functies: ze kunnen de stengel beschermen tegen te felle, directe zon door lichte schaduwwerking, en bij sommige soorten helpen ze ochtenddauw te verzamelen die vervolgens naar de stengel afdruipt.
Areolen: het kenmerkende, onderscheidende orgaan
Areolen, kort genoemd in het inleidende cactusoverzicht, zijn gespecialiseerde, kussenachtige structuren waaruit doorns, haren, en bloemen ontstaan. Geen andere plantenfamilie heeft dit orgaan, wat areolen tot het meest betrouwbare kenmerk maakt om een echte cactus te onderscheiden van andere, oppervlakkig gelijkende succulenten.
CAM-fotosynthese: 's nachts ademen om water te besparen
Net als bepaalde andere succulenten (besproken in eerdere overzichten over zuurstofproductie) gebruiken de meeste cactussen een fotosyntheseproces genaamd CAM, waarbij de huidmondjes (kleine openingen waardoor een plant gassen uitwisselt) vooral 's nachts open staan in plaats van overdag. Dit vermindert waterverlies aanzienlijk vergeleken met planten die hun huidmondjes overdag open hebben, een directe aanpassing aan een droge leefomgeving.
Niet alle cactussen komen uit woestijnen
Een veelvoorkomend misverstand is dat alle cactussen uit kurkdroge woestijnen komen. Sommige soorten, zoals bepaalde epifytische cactussen (vergelijkbaar in groeiwijze met de eerder besproken epifyten zoals tillandsia's en orchideeën), groeien van nature in vochtigere, tropische regenwouden, op andere planten of in de schaduw van een dicht bladerdak, met een aanzienlijk andere verzorgingsbehoefte dan de bekendere woestijncactussen.
De levensduur van een cactus
Sommige cactussoorten kunnen, in hun natuurlijke habitat, tientallen tot zelfs honderden jaren oud worden, een levensduur die als kamerplant zelden wordt bereikt, maar die wel verklaart waarom veel cactussen, vergeleken met snelgroeiende kamerplanten besproken in andere overzichten, een opvallend traag, langdurig groeitempo hebben.
Verzorgingstips
Zie de eerdere overzichten over kamercactussen voor concrete verzorgingsadviezen; dit overzicht is vooral bedoeld als achtergrondinformatie over hoe en waarom cactussen zijn zoals ze zijn.
Veelgestelde vragen
Zijn alle cactussen aangepast aan droogte, of zijn er uitzonderingen?
De meeste wel, maar zoals besproken zijn er ook epifytische, uit vochtigere omgevingen afkomstige cactussen die een andere verzorging vragen dan de bekendere woestijnsoorten.
Waarom groeien cactussen zo langzaam vergeleken met veel andere kamerplanten?
Dit hangt samen met hun aanpassing aan een omgeving met beperkte middelen (water, voedingsstoffen); een langzamer groeitempo is energiezuiniger en past bij een leefwijze waarin snelle groei niet de overlevingsstrategie is die de natuurlijke selectie heeft bevoordeeld.
Is de CAM-fotosynthese van cactussen vergelijkbaar met die van tillandsia's?
Beide plantengroepen kunnen CAM-fotosynthese gebruiken, een vergelijkbare aanpassing aan droogte ondanks dat cactussen en tillandsia's botanisch niet nauw verwant zijn, een voorbeeld van hoe vergelijkbare omstandigheden tot vergelijkbare evolutionaire oplossingen kunnen leiden bij niet-verwante plantengroepen.
