Hoeveel soorten cactussen zijn er wereldwijd?

Er bestaan ongeveer 1750 tot 2000 erkende cactussoorten. Ze horen allemaal bij één plantenfamilie, de Cactaceae, en zijn verdeeld over zo'n 130 tot 150 geslachten.

Een exact getal is er niet, en dat is geen slordigheid. Botanici passen de indeling voortdurend aan. Nieuw DNA-onderzoek laat soms zien dat twee "soorten" eigenlijk één zijn, of dat één soort er in werkelijkheid drie blijkt te zijn. Daardoor schuift het totaal elke paar jaar een beetje op.

Hoeveel cactussoorten zijn er nu?

De meeste recente naslagwerken komen uit rond de 1800 soorten. Oudere boeken noemen soms meer dan 3000, en ook op internet zie je sterk wisselende getallen. Dat verschil heeft drie oorzaken.

Ten eerste zijn veel cactussen vroeger meerdere keren beschreven. Een plant uit Bolivia kreeg een naam, en dezelfde soort uit Argentinië een andere. Later bleek het om één soort te gaan, die daarna nog maar één geldige naam houdt.

Ten tweede tellen sommige bronnen ondersoorten en variëteiten mee, andere niet. Ten derde worden er nog steeds nieuwe soorten ontdekt, vooral in afgelegen delen van Brazilië en Mexico.

Wat is dan een erkende soort? Dat is een soort die na wetenschappelijke beoordeling als zelfstandig wordt geaccepteerd en één geldige naam heeft. Wil je zelf nagaan welke naam geldig is, dan kun je zoeken in Plants of the World Online van Kew, een van de belangrijkste botanische databases.

Hoe is de cactusfamilie ingedeeld?

Binnen de familie maken botanici onderscheid tussen een aantal onderfamilies. Je kunt die zien als grote takken van de stamboom. Klassiek zijn er vier:

• Pereskioideae: een kleine groep die op gewone struiken lijkt, met echte bladeren. Ze laten zien hoe de voorouders van cactussen eruitzagen.
• Maihuenioideae: een heel kleine groep lage, kussenvormige cactussen uit de Andes in Chili en Argentinië.
• Opuntioideae: de cactussen met platte schijven of cilindrische leden, zoals de schijfcactus. Ze hebben vaak kleine, venijnige haakhaartjes die glochiden heten.
• Cactoideae: veruit de grootste groep, met de klassieke bol- en zuilcactussen en ook de bladcactussen.

Recent onderzoek heeft een paar kleine groepen opnieuw ingedeeld, waardoor sommige bronnen nu vijf onderfamilies noemen. Voor de liefhebber verandert dat weinig.

Onder de onderfamilies vind je de geslachten. De bekendste zijn Mammillaria, met zo'n 150 tot 200 soorten het grootste geslacht, Opuntia, Echinopsis, Gymnocalycium en Cereus. Herken je een geslacht, dan weet je vaak al veel over de verzorging.

?% Weet je niet zeker welke plant bij jouw plek past?Doe de quiz en vind in 2 minuten jouw groene match.

Waar komen cactussen vandaan?

Vrijwel alle cactussoorten komen oorspronkelijk uit Noord- en Zuid-Amerika, van Canada tot Patagonië. De grootste soortenrijkdom zit in Mexico, gevolgd door de Andeslanden en het oosten van Brazilië.

Niet elke cactus komt uit de woestijn. Veel soorten groeien in bergachtige gebieden met koude nachten, andere in tropische regenwouden. Daar leven bijvoorbeeld de kerstcactus en de rotskoraal als epifyt, een plant die op bomen groeit zonder er voedsel uit te halen. Dat verklaart waarom de ene cactus volle zon wil en de andere juist gefilterd licht.

Er is één bekende uitzondering: de rotskoraal (Rhipsalis baccifera). Deze hangende cactus groeit van nature ook in tropisch Afrika, op Madagaskar en in Sri Lanka. Hoe hij daar terechtkwam is niet zeker. Een veelgenoemde verklaring is dat trekvogels de kleverige zaadjes hebben meegenomen.

De Opuntia's die je in Zuid-Europa, Afrika en Australië in het wild ziet, zijn door mensen meegenomen en daar verwilderd.

Welke cactussen kom je thuis het vaakst tegen?

Van de ongeveer 1800 soorten zie je er in winkels maar een paar tientallen. Dit zijn tien veelvoorkomende kamercactussen:

Soort	Herkenningspunt	Hoogte binnen	Licht
Gouden bolcactus (Echinocactus grusonii)	ronde bol met gele stekels	tot 30 cm, zeer traag	volle zon
Tepelcactus (Mammillaria elongata)	groepjes vingerdikke stengels	10 tot 15 cm	volle zon
Schijfcactus (Opuntia microdasys)	platte schijven met pluisjes	30 tot 60 cm	volle zon
Zuilcactus (Cereus repandus)	blauwgroene zuil met ribben	1 tot 2 m	volle zon
Maancactus (Gymnocalycium mihanovichii)	gekleurde bol, vaak geënt	5 tot 10 cm	licht, geen felle middagzon
Kerstcactus (Schlumbergera truncata)	platte leden, bloeit in de winter	20 tot 30 cm, hangend	licht, gefilterd
Bisschopsmuts (Astrophytum myriostigma)	vijf ribben, wit gespikkeld, geen stekels	10 tot 20 cm	volle zon
Zilverkaars (Cleistocactus strausii)	slanke zuil vol witte haren	50 cm tot 1,5 m	volle zon
Oudemannetjescactus (Espostoa lanata)	zuil in een wollen jas	30 tot 80 cm	volle zon
Rotskoraal (Rhipsalis baccifera)	dunne, hangende sliertjes	hangend tot 1 m	licht, gefilterd

Een uitgebreider overzicht met verzorging per soort vind je in ons artikel over soorten cactussen.

Is het een cactus of een vetplant?

Elke cactus is een vetplant, maar niet elke vetplant is een cactus. "Vetplant" betekent alleen dat een plant water opslaat in blad, stengel of wortel. Dat doen planten uit tientallen families. Cactussen zijn daar één familie van.

Het beslissende kenmerk is de areool. Dat is een klein, vaak wollig kussentje op de plant, waaruit stekels, haren, nieuwe scheuten en bloemen groeien. Alleen cactussen hebben areolen.

Zo controleer je het zelf: kijk goed waar de stekels vastzitten. Komen ze in bosjes uit een pluizig of vilten puntje, dan heb je een cactus. Zitten de stekels direct op de stengel of op een rib, zonder kussentje, dan is het waarschijnlijk een andere vetplant. Een bekend voorbeeld is de Euphorbia trigona, die als twee druppels water op een zuilcactus lijkt maar geen areolen heeft. Hij heeft ook melksap, dat een echte cactus niet heeft.

Welke soorten worden in het wild bedreigd?

Cactussen behoren tot de meest bedreigde plantengroepen ter wereld. Een grote beoordeling door de internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN uit 2015 schatte dat bijna een derde van de soorten met uitsterven wordt bedreigd.

De belangrijkste oorzaken zijn het verdwijnen van leefgebied door landbouw en bebouwing, en wildpluk voor de handel in zeldzame planten. Veel soorten groeien maar op één heuvel of in één vallei. Een paar verzamelaars kunnen zo'n populatie al uitputten.

Daarom valt vrijwel de hele cactusfamilie onder het internationale handelsverdrag CITES. Koop je een cactus, kies dan voor gekweekte planten van een kwekerij. Zo weet je zeker dat er geen wilde exemplaren voor zijn uitgegraven.

Veelgestelde vragen

Hoeveel cactussoorten zijn er precies?

Een precies getal bestaat niet. De meeste botanische bronnen houden het op ongeveer 1750 tot 2000 erkende soorten, met rond de 1800 als veelgebruikt midden. Het aantal verandert, omdat soorten worden samengevoegd of opgesplitst na nieuw onderzoek en er nog steeds nieuwe soorten worden ontdekt.

Wat is het verschil tussen een cactus en een vetplant?

Een vetplant is elke plant die water opslaat in zijn weefsel. Cactussen zijn één familie binnen die grote groep. Wat ze uniek maakt zijn areolen: kleine, wollige kussentjes waar stekels, bloemen en scheuten uit groeien. Zie je die kussentjes, dan heb je een cactus. Zonder areolen is het een andere vetplant.

Welke cactussoort is het bekendst?

Wereldwijd is de saguaro (Carnegiea gigantea) waarschijnlijk het bekendst, als het beeld van de cactus uit westernfilms. In Nederlandse huiskamers zijn de gouden bolcactus en de kerstcactus de klassiekers. Van Mammillaria, het grootste geslacht, staan vaak meerdere soorten op een vensterbank.

Groeien er cactussen buiten Amerika in het wild?

Van nature maar één: de rotskoraal (Rhipsalis baccifera), die ook in tropisch Afrika, Madagaskar en Sri Lanka groeit. Daarnaast zijn soorten als Opuntia door mensen meegenomen naar onder meer het Middellandse Zeegebied, Afrika en Australië. Daar zijn ze verwilderd en gelden ze op sommige plaatsen als invasieve soort.

Wil je zelf aan een kleine verzameling beginnen? In onze collectie cactussen vind je gekweekte soorten in verschillende vormen en maten. Je krijgt gratis verzending en levering binnen 1 tot 3 werkdagen, rechtstreeks vanuit de kas en in een verpakking op maat, zodat je plant veilig en onbeschadigd aankomt.

Is een levende plant bij aankomst niet in orde, dan kun je gebruikmaken van ons retour- en garantiebeleid.

Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.