Stenen cactussen: alles over levende steentjes

Stenen cactussen zijn eigenlijk geen cactussen. Het zijn Lithops (Lithops), kleine vetplanten uit zuidelijk Afrika die bestaan uit twee dikke blaadjes op een rij. Daardoor lijken ze sprekend op kiezels, en dat is precies de bedoeling.

Elk jaar maakt een Lithops een nieuw paar blaadjes aan, dat groeit uit de spleet tussen de oude bladeren. In die periode leeft de plant van het vocht in het oude paar. Geef je dan water, dan loop je het grootste risico dat je levende steentjes rotten of openbarsten.

Wat zijn stenen cactussen precies?

Lithops horen bij de ijskruidfamilie (Aizoaceae), niet bij de cactusfamilie. Ze hebben geen doorns en geen areolen, de wollige puntjes waar cactussen hun stekels uit laten groeien. Wat ze wel met cactussen delen, is het vermogen om water op te slaan voor lange droge periodes.

In het wild groeien ze in Namibië, Zuid-Afrika en Botswana, tussen stenen en grind waar het maanden niet regent. Hun kleur en tekening passen bij de bodem van hun eigen groeiplek. Zo worden ze minder snel opgemerkt door dieren die op zoek zijn naar vocht. Een bekende soort is Lithops lesliei, die je op Kew Plants of the World Online kunt terugvinden met zijn herkomst en verwante soorten.

Bovenop elk blad zit een doorschijnend deel, het zogenoemde venster. In de natuur zit de plant grotendeels onder de grond en valt het licht via dat venster naar binnen. Zo kan de plant fotosynthese doen zonder dat het hele blad in de brandende zon staat.

Hoe ziet de jaarcyclus van een Lithops eruit?

• Zomer: in de warmste weken houden veel Lithops een korte rust. Ze groeien nauwelijks en kunnen iets inzakken. Dat is geen dorst, maar hittebescherming.
• Nazomer en herfst: het belangrijkste groeiseizoen. De blaadjes worden voller en uit de spleet verschijnt een gele of witte bloem die op een madeliefje lijkt. De bloem gaat vaak pas in de middag open.
• Winter: de plant rust. Binnenin vormt zich al het nieuwe bladpaar, al zie je daar van buiten weinig van.
• Voorjaar: de oude blaadjes splijten open en het nieuwe paar komt tevoorschijn. Het oude paar verschrompelt langzaam tot een papierachtig velletje.

Die bladwissel duurt meestal een aantal weken tot een paar maanden. Laat het oude paar met rust, ook als het er rommelig uitziet. Het nieuwe blad haalt er vocht en voeding uit, zodat je de plant anders een deel van zijn reserve afneemt. Soms komen er twee nieuwe paren in plaats van één. Dan deelt de plant zich en krijg je na verloop van tijd een klein groepje.

?% Weet je niet zeker welke plant bij jouw plek past?Doe de quiz en vind in 2 minuten jouw groene match.

Wanneer geef je Lithops water, en wanneer juist niet?

De vuistregel: giet alleen als de plant actief groeit en de oude blaadjes volledig zijn opgedroogd. Per seizoen ziet dat er zo uit.

• Winter tot en met de bladwissel: geen water. Het nieuwe bladpaar heeft genoeg aan het vocht uit het oude paar. Extra water gaat naar het oude blad, waardoor dat blijft staan en het nieuwe blad in de knel komt of openscheurt.
• Late voorjaar: zijn de oude blaadjes helemaal verdroogd, geef dan een eerste, matige gietbeurt. Zo komt de wortelgroei weer op gang.
• Hartje zomer: sporadisch en weinig, bijvoorbeeld een klein slokje als de plant duidelijk rimpelt. Tijdens de zomerrust neemt de plant weinig op, dus natte grond blijft te lang nat.
• Nazomer en herfst: giet grondig zodra de grond volledig droog is. Dit is het moment waarop de plant groeit en bloeit, en dan heeft hij het water echt nodig.

Giet altijd de hele pot door en laat het overtollige water weglopen. Laat nooit water staan in de schotel of sierpot, want de wortels van Lithops verdragen geen natte voeten. Een Lithops herstelt van te weinig water, van te veel water meestal niet. Voor de algemene logica achter droog en nat bij vetplanten kun je ook ons stuk over cactussen water geven lezen, al vraagt Lithops dus een strakker ritme.

Welk licht, welke grond en welke pot?

Lithops hebben veel licht nodig, meer dan de meeste vetplanten in huis krijgen. Een vensterbank op het zuiden of westen werkt het best. Krijgt de plant te weinig licht, dan rekt hij zich uit richting het raam en worden de blaadjes lang en slap. De RHS-gids voor cactussen en vetplanten binnen adviseert voor deze groep de lichtste plek in huis, en dat geldt voor Lithops extra.

Heb je de plant net gekocht, laat hem dan in een paar weken wennen aan volle zon. Direct van de schaduw naar een zuidraam kan het blad laten verbranden, wat je ziet als bruine, ingezakte plekken.

De grond moet zeer mineraal zijn: grofweg driekwart grit, puimsteen of lavakorrel en een kwart potgrond. Gewone potgrond houdt te lang vocht vast, en dat is de snelste weg naar wortelrot.

Kies een pot die dieper is dan hij breed lijkt te hoeven zijn. Lithops maken een lange penwortel, en in een diepe pot droogt de onderste laag langzamer uit. Zo vindt de wortel onderin nog iets vocht terwijl de bovenkant al droog is. Een pot met een gat in de bodem is een must.

Waar let je op bij kopen en zelf zaaien?

Bij het kopen van Lithops kijk je naar stevigheid. Een gezonde plant voelt stevig aan en staat laag in de grond. Lange, uitgerekte blaadjes wijzen op een tijd met te weinig licht. Zachte, glazige plekken of een bruine onderkant kunnen op rot wijzen.

Let ook op de grond in de pot. Kweekgrond is vaak organischer dan Lithops op den duur prettig vinden. Verpot daarom na de eerste bladwissel, als de plant weer groeit, naar een mineraal mengsel. Verpotten tijdens de bladwissel geeft onnodige stress.

Zelf zaaien kan goed in het voorjaar. De zaden zijn zo fijn als stof.

1. Vul een ondiepe bak met een fijn, mineraal mengsel en maak het vochtig.
2. Strooi de zaden bovenop en dek ze niet af, want ze hebben licht nodig om te kiemen.
3. Leg er een doorzichtig deksel op zodat de luchtvochtigheid hoog blijft, en zet de bak licht maar niet in de felle zon.
4. Haal het deksel na de kieming geleidelijk weg, zodat de zaailingen wennen aan drogere lucht.

Reken op geduld. Zaailingen hebben meestal een paar jaar nodig voordat ze voor het eerst bloeien.

Wat gaat er mis bij levende steentjes, en waarom?

Bijna elk probleem is terug te voeren op licht of water, en voorkomen werkt bij Lithops veel beter dan genezen.

Verschijnsel	Oorzaak	Wat je doet
Blaadjes worden lang en hoog	Te weinig licht, vaak in de winter	Lichter zetten en laten wennen. Uitgerekt blad trekt niet terug, het volgende bladpaar wordt weer compact.
Blad scheurt open aan de zijkant	Te veel water in korte tijd, vooral tijdens de bladwissel	Direct stoppen met gieten. De wond droogt meestal in, de plant kan doorgroeien.
Rimpels	Normaal tijdens de bladwissel of zomerrust, anders dorst	Alleen gieten als de plant groeit en het oude blad weg is.
Zacht, glazig of bruin aan de onderkant	Rot door natte grond	Uit de pot halen, rotte delen verwijderen en droog in vers mineraal mengsel zetten. Vaak is de plant niet meer te redden.

Veelgestelde vragen

Zijn stenen cactussen echte cactussen?

Nee. Stenen cactussen zijn Lithops, vetplanten uit de ijskruidfamilie. Ze hebben geen stekels en geen areolen, de wollige puntjes die typisch zijn voor cactussen. De naam komt vooral doordat ze in de winkel vaak tussen de cactussen staan en net zo goed tegen droogte kunnen.

Hoe vaak geef je Lithops water?

Dat hangt af van het seizoen, niet van een vast aantal dagen. In de winter en tijdens de bladwissel geef je geen water. In het late voorjaar en de zomer giet je spaarzaam. In de nazomer en herfst, als de plant groeit en bloeit, geef je een grondige beurt zodra de grond helemaal droog is.

Waarom gaat mijn Lithops uit elkaar?

Als de blaadjes in het voorjaar openwijken en er een nieuw paar verschijnt, is dat de normale bladwissel. Scheurt het blad aan de zijkant open, dan heeft de plant in korte tijd te veel water gekregen. Stop dan met gieten en laat de plant rustig opdrogen, zodat de wond kan indrogen.

Bloeien levende steentjes?

Ja, een volwassen Lithops bloeit meestal in de nazomer of herfst. Uit de spleet tussen de blaadjes komt een gele of witte bloem, vaak groter dan de plant zelf. De bloem opent meestal in de middag. Voor bloei heeft de plant veel licht nodig en een paar jaar leeftijd.

Wil je zelf aan de slag met levende steentjes of andere taaie succulenten? In onze collectie vetplanten voor binnen vind je soorten die van een zonnige vensterbank houden. Je profiteert van gratis verzending, levering binnen 1 tot 3 werkdagen, planten rechtstreeks vanuit de kas en verpakking op maat, zodat je plant veilig en onbeschadigd aankomt.

Voor levende planten geldt ons eigen retour- en garantiebeleid, dat je terugvindt op onze klantenservicepagina.

Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.