Kleine vaste planten voor de border en de kleine tuin

Kleine vaste planten zijn lage borderplanten die tot ongeveer veertig centimeter hoog blijven en jaar na jaar terugkomen. Ze sterven in de winter bovengronds vaak af, maar lopen in het voorjaar opnieuw uit vanuit dezelfde wortels. Daardoor hoef je niet elk jaar opnieuw te planten. Met een slimme combinatie van vroege, middelste en late bloeiers heb je in een kleine tuin of smalle border van maart tot oktober iets in bloei.

Wat zijn kleine vaste planten precies?

Een vaste plant is een kruidachtige plant die meerdere jaren leeft. Dat is het verschil met eenjarigen, zoals afrikaantjes of zonnebloemen, die in één seizoen kiemen, bloeien en doodgaan. Een vaste plant bouwt juist ondergronds een wortelgestel op dat elk jaar sterker wordt.

Heesters zijn ook meerjarig, maar vormen houtige takken die boven de grond blijven staan. Een vaste plant heeft zachte stengels. Veel soorten sterven in de herfst bovengronds af en verdwijnen tot het voorjaar, terwijl andere, zoals Heuchera, hun blad in de winter houden.

In dit artikel houden we een hoogtegrens van ongeveer veertig centimeter aan, gemeten tot de bovenkant van de bloei. Dat is de hoogte die past aan de voorkant van een border of in een tuin waar je niet tegen een muur van groen wilt aankijken. Soorten die hoger worden, zoals de meeste Asters of grote Salvia's, laten we buiten beschouwing of noemen we in een compacte cultivar.

Vijftien lage soorten voor zon en schaduw

In de tabel staan vijftien soorten die laag blijven, gesorteerd op bloeitijd. Zo zie je meteen welke je combineert voor een lang seizoen.

Hoogtes en bloeitijden verschillen per cultivar en per jaar. Een warm voorjaar kan de bloei een paar weken vervroegen.

Hoe maak je een border die het hele seizoen bloeit?

Het geheim van een lange bloei is spreiden. Kies voor elke periode minstens twee soorten, zodat er altijd iets opengaat als een ander uitbloeit. Hieronder zie je een voorbeeldplan voor een zonnige strook van twee meter lang en ongeveer zestig centimeter diep.

• Achterste rij (hoogste, 35 tot 40 cm): twee Nepeta, één Salvia nemorosa en één kussenaster. Het kattenkruid bloeit de hele zomer, de salie vult juni en juli en de asters nemen het in september over.
• Middelste rij (20 tot 30 cm): twee Geranium sanguineum en één Veronica spicata. Zo loopt de bloei van mei tot en met augustus door.
• Voorste rij (10 tot 20 cm): twee Armeria, één Dianthus en twee Sedum spurium. Die geven vroege kleur in mei en een lage, groene rand die je border netjes afsluit.

Dat zijn twaalf planten op ruim een vierkante meter, genoeg om binnen twee seizoenen een gesloten geheel te vormen. Wordt je border langer, plant dan groepjes van drie in plaats van losse exemplaren. Een groepje oogt als één vlek kleur, wat in een kleine tuin rustiger werkt. Herhaal een soort liever op twee plekken dan dat je vijf extra soorten toevoegt. Zo krijgt de border samenhang en blijft hij overzichtelijk.

Ligt je border in de schaduw? Vervang de zonsoorten dan door Primula, Pulmonaria, Brunnera, Tiarella en Heuchera. Die geven vooral in het voorjaar kleur, en Heuchera zorgt de rest van het jaar voor sierblad.

Wanneer en hoe plant je, en met welke afstand?

Het beste plantmoment is het najaar, van september tot november, of het vroege voorjaar in maart en april. In het najaar is de grond nog warm en valt er vaak regen, zodat wortels zich al vestigen voor de winter. Voorjaarsplanting kan ook, maar dan moet je in een droog voorjaar vaker water geven.

Bereid de grond goed voor, want vaste planten blijven jaren op dezelfde plek staan. Spit de bodem een steek diep los, verwijder wortelonkruid zoals kweek en haal zo veel mogelijk wortels van zevenblad weg. Werk een laag compost door de bovenste twintig centimeter, zodat de grond vocht en voeding beter vasthoudt. Op zware klei helpt wat grof zand voor een betere afwatering.

Voor lage vaste planten reken je op zeven tot elf planten per vierkante meter. Kleine kussenvormers zoals Armeria en Sedum zet je dichter bij elkaar, bredere soorten zoals Geranium en Nepeta iets ruimer. Zet een plant even diep als hij in de pot stond en geef direct flink water, zodat de grond rond de kluit aansluit.

Welk onderhoud hebben ze door het jaar heen?

• Voorjaar (maart): knip oude, dode stengels van vorig jaar weg vlak boven de nieuwe scheuten. Strooi een dun laagje compost rond de planten voor een rustige groei.
• Zomer: knip Nepeta en Geranium na de eerste bloei met een derde terug. Ze lopen opnieuw uit en bloeien een tweede keer, zodat je border langer kleur houdt.
• Om de drie jaar: planten die in het midden kaal worden of minder bloeien, graaf je in het voorjaar of najaar uit. Deel ze met een spade in twee of drie stukken en plant alleen de jonge, vitale delen terug.
• Najaar: laat uitgebloeide stengels en zaaddozen gewoon staan. Ze geven beschutting aan overwinterende insecten en zaden voor vogels.

Dat laatste is niet alleen gemakzucht. De Vlinderstichting raadt aan om niet alles in de herfst op te ruimen, omdat rupsen, poppen en eitjes in holle stengels en plantenresten overwinteren. Het nadeel is dat je border in de winter wat rommeliger oogt. Wie dat liever niet wil, kan de voorste rij netjes knippen en de achterkant laten staan.

Veelgestelde vragen

Welke vaste planten blijven echt laag?

Echt lage soorten zijn Sedum spurium, Campanula portenschlagiana, Primula vulgaris, Armeria maritima en Dianthus deltoides. Die blijven onder de twintig centimeter. Iets hoger, tot zo'n veertig centimeter, gaan Geranium sanguineum, Nepeta, Heuchera en Alchemilla. Kijk bij het kopen altijd naar de cultivar, want daar zitten soms grote hoogteverschillen tussen.

Wanneer plant je kleine vaste planten?

Plant bij voorkeur in het najaar, van september tot november, of in het vroege voorjaar. In die periodes is de grond vochtig en niet te koud, zodat de wortels zich rustig kunnen vestigen. In de zomer planten kan ook, maar dan moet je de eerste weken dagelijks controleren of de grond vochtig blijft.

Hoeveel vaste planten per vierkante meter?

Voor lage vaste planten reken je op zeven tot elf planten per vierkante meter. Kleine kussenvormers zoals Armeria en Sedum plant je dichter op elkaar, rond negen tot elf stuks. Bredere soorten zoals Geranium of Nepeta hebben meer ruimte nodig, ongeveer zeven per vierkante meter. Na één à twee seizoenen sluit de border dan mooi.

Moet je vaste planten in het najaar terugknippen?

Dat hoeft niet, en voor insecten is het beter om te wachten. Laat stengels en zaaddozen de winter over staan, zodat insecten er kunnen schuilen en vogels zaad vinden. Knip ze in maart terug, net voordat de nieuwe groei begint. Alleen zieke of slap omgevallen stengels haal je in het najaar al weg, om schimmel te voorkomen.

Klaar om je border te vullen? Bekijk onze vaste tuinplanten of kies een kant-en-klaar borderpakket. Je krijgt gratis verzending en levering binnen 1 tot 3 werkdagen, rechtstreeks vanuit de kas, in een verpakking op maat zodat je plant veilig en onbeschadigd aankomt. Voor randen en voegen lees je verder in onze blog over kleine vaste plantjes.

Voor levende planten geldt ons retour- en garantiebeleid, zodat je zeker weet dat je border een goede start krijgt.

Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.