Schaduwplanten zijn er in veel soorten: van varens en bodembedekkers tot vaste planten die in de late zomer bloeien. Er groeit dus meer met weinig directe zon dan veel mensen denken. Toch is schaduw niet overal hetzelfde. Een plek onder een grote boom is vaak droog, terwijl de noordkant van een huis op kleigrond juist nat kan blijven. Een plant die in de ene situatie goed groeit, kan het in de andere laten afweten. Bepaal daarom eerst welk type schaduw je hebt en kies daarna pas je tuinplanten voor de schaduw.
Welke soorten schaduw zijn er in de tuin?
De RHS, de Britse koninklijke tuinbouwvereniging, deelt schaduw in op basis van het aantal uren directe zon rond midzomer. Die indeling maakt vage termen meetbaar:
- Lichte schaduw: de plek ligt open naar de lucht, maar bomen of gebouwen houden de directe zon tegen.
- Halfschaduw: drie tot zes uur directe zon per dag.
- Gefilterde schaduw: licht dat door een open bladerdak valt, zoals onder een berk.
- Matige schaduw: twee tot drie uur directe zon.
- Diepe schaduw: minder dan twee uur directe zon. Hier redden volgens de RHS alleen echt schaduwtolerante planten het.
Daarnaast telt de bodem. Bij droge schaduw nemen bomen, hagen of muren niet alleen licht weg, maar ook regen en bodemvocht. Bij vochtige schaduw blijft de grond nat, bijvoorbeeld door zware klei, een hoge grondwaterstand of een vijver in de buurt. Veel tuiniers merken dat schaduw in de praktijk nog steeds omgevingslicht betekent, en dat planten in echt diepe, droge schaduw vaker tegenvallen dan verwacht. Let ook op het seizoen. Onder loofbomen valt in het vroege voorjaar nog volop licht, terwijl dezelfde plek in de zomer diep in de schaduw ligt. Door licht, bodem en seizoen samen te bekijken, voorkom je dat je een plant kiest die wel tegen schaduw kan, maar niet tegen jouw grond.
Welke schaduwplanten groeien goed in weinig licht?
Onderstaande soorten zijn bekende tuinplanten voor schaduw met blad dat het hele seizoen iets toevoegt. De hoogtes zijn richtwaarden, want die verschillen per cultivar.
| Plant | Blad | Hoogte | Vochtbehoefte |
|---|---|---|---|
| Hosta (hartlelie) | Groot, groen, blauw of bont | Laag tot middelhoog | Vochtig |
| Dryopteris affinis (geschubde niervaren) | Groenblijvend, lichtgroen tot donkergroen | Circa 90 cm | Verdraagt ook droge schaduw |
| Polystichum setiferum (zachte naaldvaren) | Groenblijvend, fijn en zacht | Tot circa 1,2 m | Verdraagt ook droge schaduw |
| Bergenia (schoenlappersplant) | Groenblijvend, leerachtig, rode tint in de winter | Laag | Normaal tot droog |
| Epimedium (elfenbloem) | Fijn en hartvormig | Laag | Normaal tot droog |
| Liriope muscari (leliegras) | Smal en grasachtig | Circa 30 cm | Normaal tot droog |
| Alchemilla mollis (vrouwenmantel) | Rond, zacht behaard, lichtgroen | Laag | Normaal |
De hosta is de klassieker onder de groenblijvende schaduwplanten, al is hij strikt genomen niet groenblijvend: het blad sterft in de herfst af en komt in het voorjaar terug. Hosta's groeien het best in vochtige grond en zijn geliefd bij slakken. Cultivars met dikker blad worden doorgaans minder aangevreten, dus die zijn handig als je veel slakken in de tuin hebt.
Vrouwenmantel zaait zich makkelijk uit. Dat is handig om een lege plek snel te vullen, maar knip de uitgebloeide bloemen weg als je hem liever op zijn plek houdt. Varens geven structuur en rust, zodat bloeiers ertussen beter uitkomen. Bonte of geelbladige soorten brengen extra licht in een donkere border, een tip die de RHS ook geeft. Wil je eerst de basis van een border neerzetten, kijk dan bij de vaste tuinplanten.
Welke bloeiende schaduwplanten geven meer kleur?
Een schaduwtuin hoeft niet alleen groen te zijn. Met bloeiende schaduwplanten spreid je kleur over het seizoen:
- Convallaria majalis (lelietje-van-dalen): geurige witte klokjes in het late voorjaar, ongeveer 23 cm hoog. Hij kruipt uit, dus geef hem ruimte.
- Dicentra 'Stuart Boothman': een compact gebroken hartje met grijsgroen blad en roze bloemen in de vroege zomer.
- Astilbe (prachtspirea): pluimen in wit, roze of rood van juli tot oktober, afhankelijk van de soort 30 tot 120 cm hoog.
- Anemone × hybrida 'Honorine Jobert' (Japanse anemoon): witte bloemen met gouden meeldraden van de late zomer tot half herfst, 1 tot 1,2 meter hoog.
- Cyclamen hederifolium (herfstcyclaam): kleine roze bloemen in de herfst, geschikt voor onder bomen.
De RHS noemt de Japanse anemoon, het lelietje-van-dalen en dit gebroken hartje geschikt voor diepe schaduw. Dat maakt ze bruikbaar op plekken waar weinig anders bloeit. Houd er wel rekening mee dat bloei in schaduw meestal wat minder uitbundig is dan in de zon.
Ook een hortensia verdraagt halfschaduw en brengt grote bloemen op een plek met ochtendzon. Bekijk de hortensia's als je een struik met bloei zoekt. Meer inspiratie voor kleur vind je in het artikel over bloemen voor in de schaduw.
Welke schaduwplanten passen bij droge of juist vochtige grond?
Schaduwtolerant en droogtetolerant zijn twee verschillende eigenschappen. Een astilbe verdraagt schaduw prima, maar wil volgens de RHS-teeltgids rijke, vochtige grond. Droogt jouw bodem in de zomer uit, dan raadt de RHS een meer droogtebestendige plant aan.
Droge schaduw
Onder bomen concurreren planten met boomwortels om water en voeding. Volgens de RHS is het aan de noordoostkant van een boom meestal droger en donkerder, en aan de zuidwestkant lichter en milder. Geschikte planten voor droge schaduw zijn onder meer Epimedium, Geranium macrorrhizum (rotsooievaarsbek), Euphorbia amygdaloides var. robbiae (amandelwolfsmelk) en varens als Dryopteris en Polystichum.
Zo geef je ze een goede start, volgens het RHS-advies voor droge schaduw:
- Werk voor het planten flink compost of goed verteerde mest door de grond, zodat die meer vocht vasthoudt.
- Geef voor en na het planten ruim water.
- Leg een mulchlaag van minstens 5 cm, bijvoorbeeld boomschors, zodat vocht minder snel verdampt.
- Plant onder bomen bij voorkeur in de herfst. De wortels krijgen dan de tijd om zich te vestigen voordat de boom in het voorjaar weer blad en dorst krijgt. Geef in droge periodes van het eerste groeiseizoen extra water.
Vochtige schaduw
Op grond die nat blijft, groeien juist planten die in droge schaduw zouden verdorren. Denk aan astilbe, hosta, Astrantia maxima (zeeuws knoopje) en Osmunda regalis (koningsvaren). Die laatste wordt tot 2 meter hoog en kleurt in de herfst roodbruin. Werkt je grond zwaar en nat, dan lees je meer in het artikel over tuinplanten voor kleigrond.
Hoe kies je een schaduwplant die echt bij jouw plek past?
Loop deze vijf stappen door voordat je iets aanschaft. Zo combineer je alle factoren en voorkom je dure missers.
- Tel de zonuren. Kijk op een zonnige dag in juni of juli hoeveel uur er direct zonlicht op de plek valt. Dat bepaalt of je met halfschaduw of diepe schaduw werkt.
- Test het vocht. Steek een paar dagen na een regenbui een schep in de grond. Is die op 20 cm diepte nog stoffig, dan heb je droge schaduw.
- Meet de ruimte. Let op boomwortels, muren en de breedte die de plant uiteindelijk inneemt.
- Kies de hoogte. Zet hoge planten achteraan en bodembedekkers vooraan, zodat alles zichtbaar blijft.
- Bepaal het karakter. Wil je wintergroen, bloei of allebei? Een mix van varens, groenblijvend blad en een paar bloeiers geeft het hele jaar door iets te zien.
Twijfel je tussen twee plekken, kies dan de lichtere. Een plant op een iets te lichte schaduwplek past zich meestal makkelijker aan dan een plant die in te diepe schaduw staat.
Veelgestelde vragen over schaduwplanten
Welke planten kunnen in een donkere hoek?
In een echt donkere tuinhoek werken bodembedekkers het best. De RHS noemt klimop (Hedera helix) en kleine maagdenpalm (Vinca minor) geschikt voor onder bomen, waar licht en vocht schaars zijn. Ze vormen een groen tapijt, zodat onkruid minder kans krijgt. Bekijk de klimop als je zo'n hoek wilt vullen.
Welke schaduwplanten zijn winterhard?
Veel klassieke schaduwplanten zijn vaste planten die buiten overwinteren. Astilbe en Japanse anemoon sterven in de herfst bovengronds af en lopen in het voorjaar opnieuw uit. Dat is geen teken dat ze dood zijn. Staan schaduwplanten in een pot, dan zijn de wortels gevoeliger voor vorst. Zet de pot dan tegen een muur of pak hem in.
Welke hoge planten kunnen in de schaduw?
Voor hoogte in lichte of gefilterde schaduw is Actaea racemosa (zilverkaars) een mooie keuze, met witte bloemaren tot ruim 2 meter. Als struik voor onder bomen noemt de RHS Fatsia japonica (vingerplant), een plant met groot, handvormig blad. Geef hoge planten een plek achter in de border.
Welke schaduwplanten blijven groen in de winter?
Naast groenblijvende varens en Bergenia houden ook enkele struiken hun blad. De RHS noemt Viburnum davidii en Mahonia aquifolium 'Apollo' geschikt voor onder bomen. De mahonie bloeit bovendien geel in het voorjaar. Zo blijft een schaduwrijke border ook in januari gevuld.
Zoek je groen voor binnen in plaats van in de tuin, kijk dan bij de kamerplanten voor in de schaduw. Voor buiten bekijk je de schaduwplanten en tuinplanten die passen bij jouw type schaduw. Je bestelling komt met gratis verzending binnen 1 tot 3 werkdagen bij je aan, rechtstreeks vanuit de kas en in een verpakking op maat. Planten zijn levende producten en kunnen niet geretourneerd worden. Is er bij aankomst toch iets mis, bijvoorbeeld door transportschade? Meld het dan binnen 48 uur via info@pureplant.nl met je bestelnummer en foto's, zodat Pureplant een passende oplossing voor je zoekt.