Winterharde planten zijn planten die lage wintertemperaturen buiten kunnen verdragen en in het voorjaar gewoon verder groeien. Winterhard is iets anders dan wintergroen. Een winterharde plant kan in de herfst al zijn blad laten vallen of bovengronds afsterven, terwijl een groenblijvende struik zijn blad houdt maar juist gevoeliger kan zijn voor strenge vorst. Zoek je winterharde tuinplanten die jaren meegaan, kijk dan naar allebei. Ook de plek in je tuin en of de plant in de grond of in een pot staat, bepalen hoe goed hij de kou doorstaat.
Wat betekent winterhard precies?
Winterhard zegt iets over de laagste temperatuur die een plant zonder bescherming overleeft. De Britse Royal Horticultural Society werkt daarvoor met hardheidsklassen van H1a tot H7. Voor planten die buiten overwinteren, zijn vooral deze klassen van belang:
| Klasse | Temperatuur volgens de RHS | Wat het in de praktijk betekent |
|---|---|---|
| H3 | -5 tot 1 °C | Alleen winterhard in milde kustgebieden, gevoelig voor vroege vorst |
| H4 | -10 tot -5 °C | Winterhard in een gemiddelde Britse winter, in een pot kwetsbaarder |
| H5 | -15 tot -10 °C | Ook in strenge Britse winters winterhard, al lopen potten en groenblijvers meer risico |
| H6 | -20 tot -15 °C | Winterhard in heel Noord-Europa, potten wel beschermen |
| H7 | kouder dan -20 °C | Bestand tegen strenge continentale winters |
Die klassen zijn gemaakt voor het Britse klimaat en geven een richting, geen garantie. Of een plant de winter echt doorkomt, hangt ook af van:
- De soort en cultivar: binnen één geslacht kan de hardheid flink verschillen.
- De duur van de vorst: één koude nacht is iets anders dan een week lang strenge vorst.
- De standplaats: volgens de RHS heeft elke tuin zijn eigen microklimaat, met warmere en koudere plekken.
- Bescherming: een beschutte muur of een ingepakte pot kan net het verschil maken.
Welke soorten winterharde tuinplanten kun je kiezen?
Winterharde soorten vind je in bijna elke plantengroep. Door groepen te combineren, heb je buiten ook in de koude maanden iets te zien. De hardheidsklassen hieronder komen uit de plantendatabase van de RHS.
Vaste planten
Kruidachtige vaste planten trekken zich in de winter terug in hun wortels, zodat de kou weinig vat op ze heeft. Helleborus × hybridus (lenteroos) heeft klasse H7 en bloeit in de late winter of het voorjaar, juist wanneer de border verder nog stil is. Het blad is half groenblijvend.
Siergrassen
Miscanthus sinensis 'Morning Light' (prachtriet) valt in klasse H6. Laat de halmen in de winter staan, want ze geven de tuin structuur. Knip ze in het vroege voorjaar terug, voordat het nieuwe blad uitloopt, zodat je de jonge scheuten niet beschadigt.
Struiken
Hydrangea paniculata 'Limelight' (pluimhortensia) heeft klasse H5 en bloeit van de zomer tot in de herfst met grote pluimen die van limoengroen naar crème verkleuren. Zoek je meer struiken met opvallende bloemen, bekijk dan de hortensia's. Houd er bij deze groep rekening mee dat een struik jaren op dezelfde plek staat. Controleer daarom de volwassen hoogte en breedte voordat je plant.
Bollen, klimplanten en bomen
Voorjaarsbollen zoals narcissen plant je in de herfst en brengen de winter in de grond door. Ook onder klimplanten en bomen zijn veel winterharde soorten, maar de verschillen zijn groot. Planten die van nature in het Middellandse Zeegebied of in subtropische streken groeien, vallen vaker in een lage klasse. Kijk daarom bij iedere aankoop naar het etiket of zoek de plant op in een database met hardheidsklassen.
Welke winterharde planten passen bij zon of schaduw?
Winterhardheid en lichtbehoefte zijn twee losse eigenschappen. Een plant die strenge vorst doorstaat, kan op een verkeerde lichtplek toch kwakkelen. Kies daarom eerst op het licht in jouw tuin en kijk daarna pas naar de hardheidsklasse.
Winterharde planten voor de zon
- Pinus mugo 'Mops' (bergden): een compacte, groenblijvende dwergden van 0,5 tot 1 meter. De RHS geeft hem klasse H7 en noemt volle zon en goed doorlatende grond als voorwaarden.
- Cornus sanguinea 'Midwinter Fire' (rode kornoelje): klasse H6, voor zon of halfschaduw. Deze struik verliest zijn blad, maar de jonge takken kleuren in de winter oranjerood en geel.
Winterharde planten voor de schaduw
- Sarcococca hookeriana var. humilis: een lage, groenblijvende struik in klasse H5. Hij groeit in schaduw en halfschaduw, verdraagt volgens de RHS ook droge schaduw en draagt in de winter sterk geurende witte bloemetjes.
- Skimmia japonica 'Rubella': groenblijvend en eveneens klasse H5. Deze skimmia wil halfschaduw, want in de volle zon kan het blad geel verkleuren. De knoppen sieren de struik in de late winter, in het vroege voorjaar volgen geurende witte bloemen. Hij groeit het best op neutrale tot zure grond.
Wintergroen of winterhard: wat is het verschil?
Winterhard gaat over overleven bij kou. Wintergroen, ook wel groenblijvend, gaat over het blad: de plant houdt zijn bladeren ook in de winter. De twee eigenschappen staan los van elkaar, en dat zorgt vaak voor verwarring.
De pluimhortensia uit het overzicht hierboven laat dat goed zien. Hij staat in januari kaal, maar valt in klasse H5. Andersom is Pittosporum tenuifolium (kleefzaad) groenblijvend met glanzend lichtgroen blad, terwijl de RHS-plantendatabase hem klasse H4 geeft. Volgens de RHS wil deze struik een beschutte plek en kan hij in koudere streken bescherming nodig hebben tegen koude, uitdrogende wind.
Groenblijvers lopen in de winter een eigen risico. De RHS noemt ze extra kwetsbaar voor winterschade door wind. Hun blad blijft vocht verliezen, ook als de grond bevroren is en de wortels weinig water kunnen opnemen. Bij een schrale oostenwind kan het blad daardoor bruin worden.
Wil je een tuin die in de winter groen oogt en betrouwbaar terugkomt, combineer dan een groenblijvende soort met een hoge hardheidsklasse, zoals de bergden. Voor een groene afscheiding die het hele jaar privacy geeft, kijk je bij de heggen.
Zijn winterharde planten geschikt voor potten?
Dat kan, al heeft een potplant buiten het zwaarder dan hetzelfde exemplaar in de tuingrond. Illinois Extension van de University of Illinois legt uit waarom: wortels verdragen veel minder kou dan de delen boven de grond. In de tuin isoleert de omringende aarde de wortels, terwijl het kleine volume potgrond veel kouder wordt. Veel tuiniers merken dat vooral een lange vorstperiode in combinatie met een kleine pot schade geeft.
Illinois Extension raadt aan om voor potten planten te kiezen die twee klimaatzones kouder aankunnen dan je eigen regio. Dat zijn Amerikaanse zones, maar de gedachte werkt ook hier: kies voor een pot een plant met ruime marge en niet een soort die net winterhard is.
Zo help je potplanten buiten de winter door:
- Zet potten bij elkaar op een beschutte plek, uit de harde wind, bijvoorbeeld tegen de noord- of oostkant van het huis. Zo zijn ze beter beschermd.
- Isoleer de pot met noppenfolie of stro, zoals de RHS aanraadt, zodat de wortelkluit minder snel bevriest.
- Blijf water geven bij droog weer. Volgens Illinois Extension nemen wortels ook in de rustperiode water op, en vochtige potgrond bevriest langzamer dan droge.
- Kies een ruime pot, want meer aarde geeft meer buffer tegen kou en droogte.
Een passende, ruime pot vind je bij de potten. Welke soorten het lang uithouden in een pot, staat in het artikel over een sterke tuinplant in pot.
Veelgestelde vragen over winterharde planten
Welke planten zijn winterhard?
Een complete lijst is niet te geven, want de hardheid verschilt per soort en soms zelfs per cultivar. Veel soorten uit streken met koude winters, zoals berggebieden, verdragen vorst goed. Controleer bij iedere aankoop het etiket of zoek de plant op in een plantendatabase met hardheidsklassen. Bij planten uit warmere klimaten is extra voorzichtigheid verstandig.
Welke planten blijven groen in de winter?
Coniferen zoals Taxus baccata (venijnboom) houden hun naalden, net als de meeste dennen. Ook Ilex aquifolium (hulst) en Buxus sempervirens (buxus) blijven groen. Wil je in de winter meer dan alleen groen, combineer ze dan met een struik met gekleurde takken of bessen. Zo krijgt je tuin in de donkere maanden meer diepte.
Welke winterharde planten bloeien?
Er zijn winterharde bloeiers voor elk seizoen. In de winter bloeien bijvoorbeeld Hamamelis (toverhazelaar) aan kale takken en Viburnum × bodnantense met geurende roze bloemen. Sneeuwklokjes (Galanthus) volgen aan het einde van de winter. Voor de zomer en herfst kies je vaste planten en bloeiende struiken die daarna weer terugkomen.
Wanneer kun je winterharde planten planten?
Volgens de RHS gaan potgekweekte bomen en struiken het hele jaar de grond in, maar na planting in de herfst of winter vragen ze minder zorg. Vermijd bevroren of drassige grond. Planten zonder pot, zogeheten wortelgoed, zijn alleen in herfst en winter verkrijgbaar en plant je direct. Houd de grond het eerste groeiseizoen bij droogte goed vochtig.
Zit de juiste soort nog niet tussen de planten op deze pagina? Kijk dan ook bij de tuinplanten voor meer keuze voor buiten. Je planten komen met gratis verzending in een verpakking op maat bij je aan, binnen 1 tot 3 werkdagen en rechtstreeks vanuit de kas. Omdat planten levende producten zijn, kun je ze niet retourneren. Is er bij aankomst toch iets mis, bijvoorbeeld door transportschade? Laat het dan binnen 48 uur weten via info@pureplant.nl met je bestelnummer en foto's, zodat Pureplant een passende oplossing voor je zoekt.