Alle soorten cactussen: zo herken je de belangrijkste groepen

Alle soorten cactussen horen bij één plantenfamilie, de Cactaceae, en zijn het makkelijkst in te delen op groeivorm. Je hebt bolcactussen, zuilcactussen, schijfcactussen met platte leden en boscactussen die in bomen groeien. Elke groep komt uit een ander leefgebied en vraagt daardoor een iets andere plek en verzorging.

Die indeling is geen officiële botanische stamboom, maar wel een praktisch hulpmiddel. Wie weet tot welke groep zijn cactus hoort, weet ook ongeveer hoeveel zon, water en rust hij nodig heeft.

Wat maakt een plant eigenlijk een cactus?

Het belangrijkste kenmerk is de areool: een klein, vaak wollig kussentje op de stam waaruit stekels, bloemen en nieuwe scheuten groeien. Alleen cactussen hebben areolen. Zie je stekels die direct uit de stam of bladrand komen zonder zo'n kussentje, dan heb je waarschijnlijk een andere vetplant.

Daardoor vallen een paar bekende planten buiten de familie, ook al lijken ze er sterk op:

• Euphorbia's, zoals Euphorbia trigona, hebben een zuilvorm en doorns, maar geen areolen. Ze bevatten bovendien wit melksap dat de huid kan irriteren.
• Aloë, zoals Aloe vera, is een vetplant met vlezige bladeren en tandjes langs de rand.
• Agave vormt een stevige rozet met een scherpe punt, maar is evenmin een cactus.

Hoeveel soorten er precies zijn, verschilt per indeling. Botanici schuiven regelmatig met namen en geslachten. De actuele stand kun je nakijken in de database van Kew Plants of the World Online. In ons artikel over hoeveel soorten cactussen er zijn lees je waarom die aantallen uiteenlopen.

Welke bolcactussen zijn er?

Bolcactussen zijn rond of kort cilindervormig en blijven meestal compact. Hun vorm is een aanpassing aan droogte: een bol heeft weinig oppervlak ten opzichte van zijn inhoud, zodat hij minder water verliest. Ze komen vooral uit droge gebieden in Mexico en Zuid-Amerika.

Veel bolcactussen zijn geschikt voor de vensterbank en blijven jaren klein. Wil je vooral compacte soorten zien, dan helpt ons overzicht van mini cactussen verder.

Welke zuilcactussen groeien de hoogte in?

Zuilcactussen groeien rechtop en kunnen in hun natuurlijke omgeving meters hoog worden. In huis blijven ze kleiner, maar ze groeien vaak wel zichtbaar. Ze geven een ruimte direct een grafisch accent en zijn populair als vloerplant in een zonnige hoek.

• Cereus repandus, ook bekend onder de oudere naam Cereus peruvianus: blauwgroen, sterk geribd en relatief snel.
• Espostoa lanata: bedekt met wit, wollig haar dat de plant in het wild beschermt tegen felle zon.
• Cleistocactus strausii: slanke zilvergrijze zuilen die vanaf de basis nieuwe stammen maken.
• Pilosocereus: opvallend blauw getinte stam, iets gevoeliger voor kou.

Het nadeel van zuilcactussen is dat ze scheef groeien als het licht van één kant komt. Draai de pot daarom om de paar weken een kwartslag. Meer soorten die flink uitgroeien vind je in het artikel over hoge cactussen.

Wat zijn schijfcactussen zoals de Opuntia?

De vijgcactus (Opuntia) heeft platte, ovale leden die op elkaar groeien. Het is een groot geslacht met soorten uit Noord- en Zuid-Amerika, van kleine plantjes tot struikvormige exemplaren. Een paar soorten, zoals Opuntia humifusa, verdragen vorst en worden soms in de tuin gezet.

Let op bij het aanraken. Veel Opuntia's hebben naast grote stekels ook glochiden: piepkleine stekeltjes met weerhaakjes die makkelijk loslaten en lastig uit je huid te halen zijn. Opuntia microdasys ziet eruit alsof hij zachte stippen heeft, maar juist die stippen bestaan uit glochiden. Draag bij verpotten dikke handschoenen of gebruik een opgevouwen krant.

Wat zijn boscactussen en waarom zijn ze anders?

Boscactussen groeien in het wild niet in de woestijn, maar op takken van bomen in tropische en subtropische bossen. Ze worden epifyten genoemd: planten die op een andere plant groeien zonder die te beschadigen. Ze hebben vaak platte of hangende stengels en weinig of zachte stekels.

• Kerstcactus (Schlumbergera): platte leden en bloemen rond de feestdagen.
• Rhipsalis (Rhipsalis baccifera): dunne, hangende stengels, mooi als hangplant.
• Bladcactus (Epiphyllum): brede bladachtige stengels en grote, soms geurende bloemen.

Omdat ze uit het bos komen, willen boscactussen lichte schaduw, meer luchtvochtigheid en een substraat dat iets vochtiger blijft dan bij woestijncactussen. Zet je ze in felle middagzon, dan verkleuren de stengels rood of geel. Dat is een stressreactie en een teken dat de plek te zonnig is.

Welke verzorging vraagt elke groep?

De groeivorm geeft een goede eerste inschatting van wat een cactus nodig heeft. Onderstaande tabel vat de verschillen samen. De RHS-gids voor cactussen en vetplanten binnen gebruikt dezelfde tweedeling tussen woestijn- en boscactussen.

Voor alle groepen geldt: gebruik een pot met een gat in de bodem en een luchtige cactusgrond. Water dat blijft staan, laat de wortels rotten. Dat is bij cactussen de meest voorkomende doodsoorzaak.

Veelgestelde vragen

Is een vetplant hetzelfde als een cactus?

Nee. Alle cactussen zijn vetplanten, want ze slaan water op in hun stam. Maar niet alle vetplanten zijn cactussen. Alleen planten met areolen horen bij de cactusfamilie.

Welke soort cactus is het makkelijkst voor beginners?

Bolcactussen als Mammillaria en zuilcactussen als Cereus zijn vergevingsgezind, zolang ze veel licht krijgen en je niet te vaak water geeft. Ze laten sneller zien dat ze dorst hebben dan dat ze kapotgaan aan te weinig water.

Zijn er cactussen zonder stekels?

Helemaal stekelloos zijn ze zelden, maar Astrophytum myriostigma en veel boscactussen, zoals Rhipsalis en de kerstcactus, hebben geen of nauwelijks voelbare stekels. Ze zijn daardoor prettiger op plekken waar je er vaak langs loopt.

Benieuwd welke groepen je terugvindt in ons aanbod? In de collectie cactussen staan bol-, zuil- en bijzondere soorten bij elkaar. Je krijgt gratis verzending en levering binnen 1 tot 3 werkdagen, rechtstreeks vanuit de kas en in een verpakking op maat, zodat je plant veilig en onbeschadigd aankomt.

Voor levende planten geldt ons retour- en garantiebeleid, voor het geval er onderweg toch iets misgaat.

Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.