Winterharde cactussen: soorten die buiten blijven staan
Door Ilse Veneman
·
· 6 min lezen
Winterharde cactussen bestaan echt. Vooral binnen de geslachten Opuntia en Echinocereus vind je soorten die in hun leefgebied in de Rocky Mountains en de hoogvlakten van Noord-Amerika jaarlijks flinke vorst doorstaan. Het grootste gevaar in een Nederlandse tuin is dan ook niet de kou, maar natte grond. Een cactus die droog staat, overleeft veel meer vorst dan een cactus die in de winter in de regen staat.
Wat betekent winterhard hier?
Winterhardheid wordt meestal uitgedrukt in zones. Het bekendste systeem, van het Amerikaanse ministerie van landbouw (USDA), deelt gebieden in op basis van de gemiddelde laagste wintertemperatuur. Elke zone beslaat ongeveer 5,5 graden, en een plant die voor een bepaalde zone geschikt is, overleeft daar normaal gesproken de koudste nachten.
Het grootste deel van Nederland valt in zone 8, met een gemiddelde laagste temperatuur tussen de -12 en -7 graden. In het oosten en zuidoosten ligt het soms net in zone 7b, waar het kouder kan worden. Aan de kust en in de grote steden is het meestal iets milder.
Voor cactussen zegt dat getal maar een deel van het verhaal. In hun leefgebied is de winter droog en koud, met sneeuw als droog poeder. Bij ons is de winter vaak nat en wisselend. Een cactus die volgens het label -20 graden aankan, haalt dat alleen bij droge grond.
Welke winterharde soorten kun je kiezen?
De volgende soorten staan bekend als de meest betrouwbare voor buiten. De minimumtemperaturen gelden bij droge grond en zijn een indicatie. Oudere, goed ingegroeide planten zijn doorgaans harder dan jonge.
| Soort | Minimumtemperatuur (bij droge grond) | Hoogte | Bloeikleur |
|---|---|---|---|
| Opuntia humifusa | Ongeveer -20 °C | 15 tot 30 cm, kruipend | Geel |
| Opuntia fragilis | Ongeveer -25 °C | 5 tot 15 cm, matvormend | Lichtgeel |
| Opuntia polyacantha | Ongeveer -20 °C | 10 tot 30 cm | Geel tot roze |
| Echinocereus triglochidiatus | Ongeveer -20 °C | 10 tot 30 cm, in pollen | Scharlakenrood |
| Echinocereus reichenbachii | Ongeveer -15 °C | 10 tot 20 cm | Roze tot paars |
| Escobaria vivipara | Ongeveer -25 °C | 5 tot 10 cm | Roze tot paars |
| Cylindropuntia imbricata | Ongeveer -18 °C | 1 tot 2 m | Magenta |
Voor een beginnend cactusbed is Opuntia humifusa een logische start. Deze soort is een van de weinige die ook in natter klimaat redelijk standhoudt. Cylindropuntia imbricata wordt een indrukwekkende struik, maar heeft ruimte en een beschutte, zonnige plek nodig. Een overzicht van hoe je winterharde cactussen en vetplanten buiten kweekt, geeft ook de RHS.
Weet je niet zeker welke plant bij jouw plek past?Doe de quiz en vind in 2 minuten jouw groene match.Waarom is nattigheid gevaarlijker dan vorst?
In de herfst bereidt een winterharde cactus zich voor op de kou. Hij haalt water uit zijn weefsel, waardoor de plant krimpt en rimpelt. Het celvocht wordt geconcentreerder en bevriest daardoor pas bij lagere temperaturen. Het ziet er zorgwekkend uit, maar dit is precies de bescherming die de plant nodig heeft.
Staat de plant in natte grond, dan kan hij dat water niet kwijt. Het weefsel blijft vol en bij vorst ontstaan ijskristallen die de cellen kapotmaken. Na het dooien wordt het weefsel glazig en zacht, en later bruin of zwart.
Daarnaast rotten wortels in koude, natte grond veel sneller dan in de zomer. De wortels zijn in rust en kunnen zich niet verweren tegen schimmels.
Voorkomen doe je vooral met de bodem. Zorg dat regenwater direct wegzakt en dat de plant zelf niet in de regen staat. Dat is effectiever dan elke vorm van isolatie.
Hoe leg je een cactusbed aan?
Met een goed aangelegd bed geef je winterharde cactussen de beste kans. Volg dit stappenplan in het voorjaar, zodat de planten de hele zomer hebben om in te groeien.
- Kies de plek: de zonnigste plek van de tuin, bij voorkeur op het zuiden en tegen een muur die warmte afgeeft.
- Verhoog het bed: maak een verhoogd bed van minstens 30 tot 40 centimeter boven het maaiveld, met een rand van stenen of hout. Zo zakt water weg uit de wortelzone.
- Zorg voor een drainagelaag: leg onderin een laag grof puin of grind van 10 tot 15 centimeter.
- Maak een grindmengsel: vul het bed met een mengsel van ongeveer een derde tuingrond, een derde grof zand en een derde grind of lavasteen.
- Geef het bed een helling: een lichte helling van 10 tot 20 graden richting het zuiden laat regenwater nog sneller aflopen en vangt meer zon.
- Plant op een heuveltje: zet elke cactus iets hoger dan de omgeving, zodat de stamvoet droog blijft.
- Dek af met grind: een toplaag van grind houdt de voet van de plant droog en voorkomt rot bij het grondoppervlak.
- Zorg voor beschutting: een overstek van het dak of een doorzichtige plaat erboven houdt de ergste winterregen tegen.
Hoe verzorg je winterharde cactussen door het jaar?
- Voorjaar (april, mei): geef de eerste water pas als de planten weer opzwellen en het niet meer vriest. Verwijder afgestorven delen.
- Zomer (juni tot augustus): meestal is regen genoeg. Geef bij langdurige droogte af en toe flink water. Eén keer in de zomer een beetje cactusvoeding helpt de bloei.
- Nazomer (september): stop met water geven en voeden, zodat het weefsel kan afharden voor de winter.
- Herfst (oktober): verwijder gevallen blad dat tussen de planten blijft liggen, want nat blad houdt vocht vast.
- November: dek het bed af tegen regen, bijvoorbeeld met een glasplaat of een transparant afdakje. Laat de zijkanten open voor ventilatie, zodat er geen vochtige lucht blijft hangen.
- Winter: niet gieten en niet schrikken van rimpelende, rood of paars verkleurende planten. Dat hoort bij de winterrust.
Meer over dit onderwerp lees je in ons artikel over vorstbestendige cactussen.
Hoe laat je cactussen in potten buiten overwinteren?
In een pot is een cactus kwetsbaarder dan in de volle grond. De kluit kan van alle kanten doorvriezen en bij regen blijft water vaak onderin staan.
Kies daarom een vorstbestendige pot met een groot afvoergat en zet hem op potvoetjes, zodat water vrij weg kan. Gebruik hetzelfde grindrijke mengsel als in een cactusbed. Een ruime pot houdt de temperatuur beter vast dan een kleine.
De beste plek is tegen een gevel op het zuiden, onder een overstek. Daar blijft de grond droog en geeft de muur 's nachts wat warmte af. Wikkel bij strenge vorst jute of noppenfolie om de pot, niet om de plant, zodat de wortels beschermd zijn. Kleine potten kun je bij langdurige vorst van -10 graden of kouder beter tijdelijk in een onverwarmde schuur of garage zetten. Meer tips vind je in ons artikel over cactussen overwinteren.
Veelgestelde vragen
Welke cactus is winterhard in Nederland?
De bekendste winterharde cactussen zijn Opuntia humifusa, Opuntia fragilis, Echinocereus triglochidiatus en Escobaria vivipara. Ze komen uit koude, droge gebieden in Noord-Amerika. In een Nederlandse tuin overleven ze de winter als ze in een zonnig, verhoogd bed staan met grindrijke grond die regenwater snel afvoert.
Hoeveel vorst kan een winterharde cactus hebben?
Afhankelijk van de soort ongeveer -15 tot -25 graden, maar alleen als de grond droog is. In natte grond gaan ook harde soorten bij lichtere vorst al dood. Jonge planten zijn gevoeliger dan oudere exemplaren, dus geef een nieuwe aanplant de eerste winter wat extra bescherming tegen regen.
Moet je een winterharde cactus afdekken?
Afdekken tegen kou is meestal niet nodig, afdekken tegen regen wel. Een glasplaat, een transparant afdakje of een plek onder een overstek houdt de grond droog. Laat de zijkanten open, zodat er lucht bij de planten komt. Isoleren met bladeren of vliesdoek is af te raden, omdat dat vocht vasthoudt en rot kan veroorzaken.
Kan een winterharde cactus in een pot buiten blijven?
Ja, mits de pot vorstbestendig is, een goed afvoergat heeft en op voetjes staat. Zet de pot tegen een zuidgevel onder een overstek, zodat de grond droog blijft. Omdat de kluit in een pot sneller doorvriest, zet je kleine potten bij strenge vorst beter tijdelijk in een onverwarmde schuur.
Wil je je tuin aanvullen met planten die tegen een stootje kunnen? In de collectie winterharde planten vind je soorten die de Nederlandse winter aankunnen. Je profiteert van gratis verzending en levering binnen 1 tot 3 werkdagen, rechtstreeks vanuit de kas. Dankzij de verpakking op maat komt je plant veilig en onbeschadigd aan.
Levende planten vallen onder ons retour- en garantiebeleid, zodat je zeker weet dat je goed geholpen wordt.
Lees ook
Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.
