Hoe verzorg je cactussen: alles op een rij

Een cactus verzorgen komt neer op vier dingen: veel licht, weinig water, grond die water snel doorlaat en een koele, droge winterrust. Regel je die vier goed, dan kan een cactus tientallen jaren meegaan.

Het verrassende is dat de meeste problemen niet ontstaan door verwaarlozing, maar door te veel zorg. Te vaak water, te veel voeding of een te grote pot richten meer schade aan dan een paar weken vergeten. Hieronder lees je per onderdeel wat je doet en waarom.

Welk licht en welke standplaats heeft een cactus nodig?

Cactussen komen uit open, zonnige gebieden en hebben binnen zoveel mogelijk licht nodig. Het beste raam is een zuidraam, gevolgd door een west- of oostraam. Een noordraam geeft voor de meeste soorten te weinig licht. De plant gaat dan uitrekken naar het glas en wordt dun en bleek.

Let op in het voorjaar. Na een donkere winter is het vel gevoelig en kan de eerste felle zon van maart en april het letterlijk verbranden. Je ziet dan gele of witte vlekken aan de zonkant die later bruin en hard worden. Die schade blijft zichtbaar. Laat de plant daarom twee tot drie weken wennen achter vitrage of iets verder van het raam, en schuif hem daarna naar de volle zon.

Draai de pot elke paar weken een kwartslag. Een cactus groeit naar het licht toe. Door te draaien krijgt elke kant evenveel licht, zodat de plant recht en symmetrisch blijft in plaats van scheef naar het raam te hangen.

Houd er rekening mee dat sommige cactussen minder zon willen. Bladcactussen zoals de kerstcactus (Schlumbergera truncata) groeien van nature in bossen en verbranden in volle middagzon. Die zet je liever op een oost- of westraam.

Hoe geef je water zonder risico?

De vuistregel per seizoen:

• Voorjaar en zomer (april tot september): ongeveer eens per twee tot drie weken, zodra de aarde volledig droog is.
• Herfst: de tussenpozen geleidelijk verlengen.
• Winter (november tot maart): niets tot hooguit eens per zes weken een klein beetje.

Geef dan in één keer royaal. Giet tot het water onderuit het drainagegat loopt en laat de pot goed uitlekken. Dit heet de doordrenken-en-laten-drogen-methode. Zo worden alle wortels bereikt, en daarna krijgt de grond de kans om volledig op te drogen. Die afwisseling past bij de manier waarop cactussen in het wild leven: een flinke bui, daarna weken droogte.

De grootste fout is te vaak een klein beetje geven. Het voelt zorgzaam, maar de aarde droogt dan nooit helemaal op. De wortels staan continu in vochtige grond en gaan rotten. Twijfel je, wacht dan nog een week. Een gerimpelde cactus herstelt na een goede beurt vaak binnen een paar dagen, een rotte cactus is lastig te redden. Uitgebreider over het ritme lees je in hoe vaak je cactussen water geeft.

?% Weet je niet zeker welke plant bij jouw plek past?Doe de quiz en vind in 2 minuten jouw groene match.

Welke grond en pot gebruik je?

Gewone potgrond houdt water vast als een spons. Voor de meeste kamerplanten is dat prima, voor een cactus niet. Cactusaarde bevat veel grof materiaal, zoals zand, grit of lavasteentjes. Het water zakt er snel doorheen en er blijft genoeg lucht tussen de korrels voor de wortels.

Wil je zelf mengen, neem dan ongeveer:

• de helft gewone potgrond of kokosvezel
• een kwart grof zand of fijn grind
• een kwart perliet of lavagranulaat

Kies een pot met een drainagegat. Zonder gat blijft overtollig water onderin staan, waar het de wortels laat verstikken. Terracotta werkt vaak beter dan plastic, omdat het poreus is. Vocht verdampt ook via de wand, waardoor de aarde sneller opdroogt. Het nadeel: in een heel warme kamer droogt terracotta soms te snel. Dan geef je iets vaker water.

Wanneer en hoe geef je voeding?

Cactussen hebben weinig voeding nodig, maar helemaal niets is ook niet ideaal. In cactusaarde zit bewust weinig voedsel, en na een jaar is dat op.

Geef van april tot en met augustus ongeveer eens per vier weken cactusvoeding. Gebruik de helft van de dosering op de verpakking. Cactusvoeding heeft relatief weinig stikstof en meer kalium en fosfor. Stikstof zorgt voor snelle, zachte groei, terwijl kalium en fosfor stevig weefsel en bloei ondersteunen.

Stop vanaf september. Voeding in de herfst stimuleert groei op een moment dat er te weinig licht is. Het resultaat is slap, bleek weefsel dat vatbaar is voor rot en plagen. In de winterrust gebruikt de plant geen voeding, dus die hoopt zich dan op als zouten in de grond. Meer tips vind je in ons artikel over voeding voor cactussen.

Hoe verpot je een cactus stap voor stap?

Verpot eens per twee tot vier jaar, in het voorjaar, als de wortels de pot vullen of de grond is uitgeput.

1. Bescherm je handen. Vouw een krant of een stuk karton tot een stevige strook en leg die om de plant als een soort tang. Dikke leren handschoenen of een keukentang met een doek eromheen werken ook.
2. Haal de plant eruit. Laat de grond vooraf een paar dagen opdrogen. Knijp in een plastic pot of duw met een stokje via het drainagegat om de kluit los te krijgen.
3. Controleer de wortels. Schud losse aarde weg en knip zachte, bruine wortels af. Gezonde wortels zijn licht van kleur en stevig.
4. Kies de nieuwe pot. Hooguit 2 tot 3 centimeter breder dan de oude. Een te grote pot blijft te lang nat.
5. Zet de plant terug. Op dezelfde hoogte als voorheen, in droge cactusaarde. Druk licht aan.
6. Wacht met water. Geef pas na een week water, zodat beschadigde worteltjes kunnen indrogen.

Hoe overwinter je een cactus?

De ideale wintertemperatuur voor de meeste cactussen ligt tussen 8 en 15 graden. Een onverwarmde slaapkamer, een lichte trapopgang of een vorstvrije serre zijn goede plekken. Het moet er wel licht zijn, want ook in rust heeft een cactus licht nodig om niet uit te rekken.

Geef in deze periode niets of bijna niets. Op die temperatuur staat de stofwisseling bijna stil en verbruikt de plant nauwelijks water. Lichte rimpels in februari zijn normaal.

De winterrust levert iets moois op. Veel soorten, zoals Mammillaria, Rebutia en het bisschopsmutsje (Astrophytum myriostigma), maken knoppen aan na een koele en droge periode. Blijven ze de hele winter warm en nat, dan groeien ze wel, maar bloeien ze vaak niet. Heb je geen koele plek, zet de plant dan zo ver mogelijk van de verwarming, op het lichtste raam. Meer daarover lees je in cactussen overwinteren.

Welke ziektes en plagen kom je tegen?

• Wolluis. Herkenbaar aan witte, watachtige plukjes tussen de stekels en in de groeitop. Verwijder ze met een wattenstaafje met spiritus en herhaal na een week, omdat eitjes later uitkomen.
• Spint. Fijne spinsels en een doffe, gespikkelde huid, vooral bij droge, warme lucht. Spoel de plant af met lauw water, laat hem goed opdrogen en zet hem apart om verspreiding te voorkomen.
• Rot. Een zachte, donkere voet of glazige plekken. Stop met water, haal de plant uit de pot en snijd al het rotte weefsel weg. Laat de wond drogen voor je opnieuw plant.
• Zonnebrand. Witte, gele of bruine vlekken aan de zonkant, vaak in het voorjaar. De vlekken verdwijnen niet, maar de plant groeit eroverheen. Laat hem voortaan geleidelijk wennen aan de zon.

Uitgebreide beschrijvingen en foto's vind je bij University of California IPM.

Veelgestelde vragen

Hoeveel zon heeft een cactus nodig?

De meeste cactussen willen minstens vier tot zes uur direct licht per dag. Een zuidraam is ideaal, een oost- of westraam werkt ook. Bladcactussen zoals de kerstcactus zijn een uitzondering, die willen helder maar gefilterd licht. Laat een cactus na de winter altijd geleidelijk aan de zon wennen om verbranding te voorkomen.

Welke grond gebruik je voor cactussen?

Gebruik speciale cactusaarde, of meng gewone potgrond met grof zand en perliet. Het doel is grond die water snel laat wegzakken en lucht vasthoudt. In gewone potgrond blijft het te lang nat, waardoor de wortels kunnen gaan rotten. Een pot met drainagegat hoort er altijd bij.

Hoe vaak moet je een cactus verpotten?

Gemiddeld eens per twee tot vier jaar. Langzame bolcactussen kunnen langer in dezelfde pot, snelgroeiende zuilcactussen eerder. Verpot in het voorjaar, zodat de wortels in het groeiseizoen de nieuwe grond in groeien. Kies een pot die net iets groter is en wacht daarna een week met water geven.

Waarom wordt mijn cactus geel of bruin?

Geel verkleuren komt meestal door te veel water of te weinig licht. Bruine, harde plekken aan de zonkant zijn vaak zonnebrand. Een bruine, zachte voet wijst op rot. Aan de onderkant van oudere cactussen ontstaat soms een bruine, verhoute laag. Dat is verkurking, een natuurlijk verouderingsproces en geen ziekte.

Hoe krijg je een cactus aan het bloeien?

De belangrijkste sleutel is een koele, droge winterrust van november tot maart tussen 8 en 15 graden. Daarna volop licht en in het groeiseizoen af en toe cactusvoeding. Houd de pot aan de krappe kant, omdat veel soorten dan eerder bloeien. Kies voor snelle bloei soorten als Mammillaria of Rebutia, want die bloeien vaak al jong.

Ben je klaar voor je eerste cactus, of zoek je er nog een voor op het zuidraam? In onze collectie kamercactussen vind je soorten die goed gedijen in huis. Pureplant levert met gratis verzending, levering binnen 1 tot 3 werkdagen, rechtstreeks vanuit de kas en in een verpakking op maat, zodat je plant veilig en onbeschadigd aankomt.

Voor levende planten geldt bovendien ons retour- en garantiebeleid.

Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.