Waar groeien cactussen in het wild

Cactussen groeien van nature alleen op het Amerikaanse continent, van het zuiden van Canada tot Patagonië. Binnen dat gebied leven ze op verrassend verschillende plekken: in hete woestijnen, op kale berghellingen hoog in de Andes en zelfs op boomtakken in vochtig regenwoud.

Die herkomst verklaart meteen waarom de ene cactus volle zon en een koude, droge winter wil, terwijl de andere liever halfschaduw en regelmatig water heeft. Weet je waar jouw cactus vandaan komt, dan weet je ook hoe je hem thuis het beste verzorgt.

Wat is het oorspronkelijke verspreidingsgebied?

De cactusfamilie (Cactaceae) telt zo'n 1.500 tot 1.800 soorten, en vrijwel allemaal komen ze uit Noord-, Midden- en Zuid-Amerika, inclusief de eilanden in het Caribisch gebied. De meeste soorten groeien in Mexico, dat bekendstaat als het land met de grootste cactusrijkdom ter wereld. Ook het zuidwesten van de Verenigde Staten, de Andeslanden en het oosten van Brazilië zijn rijk aan soorten.

De grenzen van het gebied liggen verder weg dan je zou denken. In het noorden komt de brosse vijgcactus (Opuntia fragilis) voor tot in het zuiden van Canada. In het zuiden groeien kleine, kussenvormige cactussen tot in Patagonië, in het zuiden van Argentinië.

Er is één opvallende uitzondering. De koraalcactus (Rhipsalis baccifera) komt ook van nature voor in tropisch Afrika, op Madagaskar en in Sri Lanka. Waarschijnlijk hebben vogels de kleverige zaden ooit over de oceaan meegenomen. Het is de enige cactus die buiten Amerika als inheems geldt, wat je kunt nagaan in Plants of the World Online van Kew.

Waarom staan er geen cactussen in de Sahara?

Veel mensen stellen zich bij een woestijn meteen cactussen voor, ook bij de Sahara. Toch groeit daar van nature geen enkele cactus. De familie is ontstaan in Amerika, en in de miljoenen jaren daarna waren de oceanen een te grote barrière om Afrika te bereiken, op die ene Rhipsalis na.

Het misverstand ontstaat doordat Afrikaanse woestijnplanten vaak sterk op cactussen lijken. Dat komt door convergente evolutie: planten die niet verwant zijn, ontwikkelen onder dezelfde omstandigheden vergelijkbare oplossingen. Een dikke, geribde stam met doorns is gewoon een goede manier om water op te slaan en vraat te voorkomen.

Wat groeit er dan wel? In en rond de Sahara vind je onder meer:

• Wolfsmelksoorten zoals Euphorbia resinifera uit Marokko, die op een zuilcactus lijkt maar melksap bevat en geen areolen heeft.
• Acacia's zoals Vachellia tortilis, met diepe wortels die grondwater bereiken.
• Dadelpalmen (Phoenix dactylifera) in oases, waar grondwater aan de oppervlakte komt.
• Grassen en struikjes die alleen na een regenbui kort groeien en bloeien.

In zuidelijk Afrika leven ook veel vetplanten zoals Aloë's en Lithops, maar ook dat zijn geen cactussen.

?% Weet je niet zeker welke plant bij jouw plek past?Doe de quiz en vind in 2 minuten jouw groene match.

Van woestijn tot hooggebergte: welke leefgebieden zijn er?

Cactussen hebben zich aangepast aan een enorme variatie aan leefgebieden. Onderstaande tabel geeft een beeld van de belangrijkste. De cijfers zijn afgerond en verschillen per plek en per jaar.

Leefgebied	Hoogte	Neerslag per jaar	Kenmerkende soort
Sonorawoestijn (Mexico en Arizona)	0 tot 1.000 m	75 tot 400 mm	saguaro (Carnegiea gigantea)
Chihuahuawoestijn (Mexico)	600 tot 1.700 m	200 tot 300 mm	levende rots (Ariocarpus fissuratus)
Atacamakust (Chili)	0 tot 800 m	minder dan 20 mm, aangevuld met mist	Copiapoa cinerea
Hoogvlakte in de Andes (Peru en Bolivia)	3.000 tot 4.500 m	200 tot 500 mm	oude man van de Andes (Oreocereus celsianus)
Droogbos (caatinga, Brazilië)	200 tot 1.000 m	400 tot 800 mm, in korte regentijd	turkse muts (Melocactus zehntneri)
Atlantisch regenwoud (Brazilië)	0 tot 2.000 m	1.500 tot 3.000 mm	kerstcactus (Schlumbergera truncata)

De verschillen zijn groot. Een cactus uit de Atacama leeft bijna zonder regen en haalt vocht uit zeemist, terwijl een regenwoudcactus meer water krijgt dan een Nederlandse tuin. Op de hoogvlakte in de Andes vriest het 's nachts regelmatig. Daarom hebben de cactussen daar vaak een dichte vacht van witte haren, die ze beschermt tegen kou en felle uv-straling.

Hoe leven boscactussen in het regenwoud?

In het vochtige Atlantisch regenwoud van Brazilië en in de bossen van Midden-Amerika groeien cactussen die helemaal niet op woestijncactussen lijken. Het zijn epifyten: planten die op boomtakken groeien, zonder parasiet te zijn. Ze gebruiken de boom alleen als steun om dichter bij het licht te komen.

De koraalcactus (Rhipsalis baccifera) vormt lange, dunne, hangende stengels zonder duidelijke doorns. Hij groeit in plukjes mos en bladresten die zich in de vertakkingen van bomen verzamelen. Daar vangt hij regenwater en voedingsstoffen op.

De kerstcactus (Schlumbergera truncata) komt uit de bergbossen rond Rio de Janeiro. Hij groeit op bomen en rotsen op plekken die koeler en vochtiger zijn dan het laagland. Zijn platte, gelede stengels hebben geen scherpe doorns, en hij bloeit in de korte, koele dagen van het zuidelijke najaar. Dat is ook de reden dat hij bij ons rond de kerst bloeit: hij reageert op korte dagen.

Deze boscactussen hebben nooit volle zon en langdurige droogte gekend. Ze willen dus een lichte plek zonder felle middagzon en grond die licht vochtig blijft.

Waar zijn cactussen verwilderd op andere continenten?

Hoewel cactussen van nature bijna alleen in Amerika voorkomen, zie je ze tegenwoordig ook elders in het wild. Ze zijn door mensen meegenomen en hebben zich daarna zelf verspreid.

De bekendste is de Indische vijg (Opuntia ficus-indica). Die werd al in de zestiende eeuw vanuit Mexico naar Spanje gebracht, vanwege de eetbare vruchten en als gastheer voor de cochenilleluis, die een rode kleurstof leverde. Tegenwoordig staat hij rond de hele Middellandse Zee, van Spanje en Italië tot Griekenland en Noord-Afrika. Veel mensen denken daarom dat hij daar thuishoort.

In Australië liep het slechter af. Vijgcactussen, vooral Opuntia stricta, werden in de negentiende eeuw als sierplant en voor hagen ingevoerd. Zonder natuurlijke vijanden bedekten ze in het begin van de twintigste eeuw miljoenen hectare landbouwgrond. Pas met de introductie van de cactusmot (Cactoblastis cactorum), waarvan de rupsen de cactussen van binnenuit opeten, kwam de plaag onder controle. Ook in Zuid-Afrika worden enkele cactussoorten bestreden als invasieve soort.

Wat betekent de herkomst voor jouw plant?

Het natuurlijke klimaat van een cactus is de beste handleiding voor de verzorging thuis. Vertaald naar je huis komt het neer op drie punten.

• Licht: woestijn- en bergcactussen zoals Mammillaria, Ferocactus en Oreocereus willen de zonnigste vensterbank die je hebt, bij voorkeur op het zuiden. Boscactussen zoals Schlumbergera en Rhipsalis willen licht, maar geen felle middagzon, omdat ze in hun natuurlijke omgeving onder bladerdak groeien.
• Water: woestijncactussen krijgen in de natuur zelden, maar dan flink water. Geef ze in het groeiseizoen een grondige beurt en laat de grond daarna helemaal opdrogen. Boscactussen houden van licht vochtige grond en een luchtig mengsel met wat schors.
• Winterrust: veel woestijn- en bergcactussen kennen koude, droge winters. Zet ze van november tot februari koel, rond de 5 tot 12 graden, en geef nauwelijks water. Dat stimuleert de bloei in het voorjaar. Boscactussen hebben geen koude rust nodig, maar wel een paar weken met minder water en korte dagen om knoppen te zetten.

De RHS-kweekgids voor cactussen binnen maakt hetzelfde onderscheid tussen woestijn- en boscactussen. Meer over hoe snel verschillende soorten groeien, lees je in ons artikel hoe snel groeien cactussen.

Veelgestelde vragen

Groeien cactussen alleen in de woestijn?

Nee. Veel cactussen groeien in woestijnen, maar ook in droogbossen, op koude berghellingen in de Andes en zelfs in vochtig regenwoud. De kerstcactus en de koraalcactus groeien bijvoorbeeld op boomtakken in Braziliaans regenwoud. Daarom verschilt de verzorging per soort flink, vooral in licht en water.

Komen er cactussen voor in Europa?

Van nature niet. Wel is de Indische vijg (Opuntia ficus-indica) al eeuwen geleden uit Mexico naar Zuid-Europa gebracht. Hij is daar verwilderd en staat nu langs wegen en op hellingen rond de Middellandse Zee. Daardoor lijkt het alsof hij er thuishoort, maar oorspronkelijk komt hij uit Amerika.

Hoeveel regen krijgt een cactus in het wild?

Dat verschilt enorm per leefgebied. In de Atacama valt soms minder dan twintig millimeter per jaar en halen cactussen vocht uit mist. In de Sonorawoestijn valt ongeveer 75 tot 400 millimeter. Boscactussen in Braziliaans regenwoud krijgen 1.500 millimeter of meer, veel meer dan in Nederland.

Kunnen cactussen in Nederland buiten groeien?

Een paar soorten wel. Winterharde cactussen uit de koude hooggebergten van Noord-Amerika, zoals Opuntia humifusa en Escobaria vivipara, kunnen vorst aan als ze droog staan. Ze hebben een zonnige plek met een verhoogd, goed gedraineerd bed nodig. Lees er meer over in ons artikel over vorstbestendige cactussen.

Wil je een stukje woestijn of regenwoud in huis halen? In onze collectie cactussen voor binnen vind je soorten uit verschillende leefgebieden. Je krijgt gratis verzending, levering binnen 1 tot 3 werkdagen, planten rechtstreeks vanuit de kas en een verpakking op maat, zodat je plant veilig en onbeschadigd aankomt.

Voor levende planten geldt ons retour- en garantiebeleid, zodat je bij problemen na levering bij ons terechtkunt.

Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.