Bijzondere cactussen die je niet overal ziet
Door Ilse Veneman
·
· 7 min lezen
Bijzondere cactussen vallen op door iets wat je van een stekelige plant niet verwacht. De ene bloeit maar één nacht, de andere draagt een vacht van witte haren en een derde kan in de natuur ruim honderd jaar oud worden. Bekende voorbeelden zijn de koningin van de nacht (Selenicereus grandiflorus), de grijsaard (Cephalocereus senilis) en de saguaro (Carnegiea gigantea). Hieronder lees je wat deze soorten zo bijzonder maakt en welke je ook binnen kunt houden.
Wat een cactus bijzonder maakt
Bijzonder is iets anders dan apart. Een aparte cactus valt op door een afwijkende vorm of kleur, zoals een kamvorm of een gegrafte rode bol; die vind je bij aparte cactussen. Bij de soorten hieronder zit het verhaal in de manier waarop de plant leeft.
- Bloei: bloemen die maar kort openstaan, vaak 's nachts, en soms groter zijn dan je van de plant zou verwachten.
- Groeiwijze: een vacht van haren, een klimmende stengel of een zuil die over tientallen jaren tot boomhoogte uitgroeit.
- Zeldzaamheid: soorten die je in de handel weinig ziet, of alleen als kleine jonge plant.
Die eigenschappen zijn aanpassingen aan een leefgebied, van regenwoud tot hooggebergte. Weet je waar een soort vandaan komt, dan weet je dus ook beter wat hij nodig heeft.
Nachtbloeiers met één avond glorie
De bekendste nachtbloeier is Selenicereus grandiflorus, een klimmende cactus met dunne, slingerende stengels. De New York Botanical Garden citeert oude beschrijvingen waarin de bloem rond zeven of acht uur 's avonds opengaat en vóór zonsopgang weer sluit. De bloem wordt daarin bijna een voet (ongeveer dertig centimeter) breed genoemd, met witte bloembladen en een geur die aan vanille doet denken.
De naam koningin van de nacht wordt ook gebruikt voor Epiphyllum oxypetalum, een bladcactus die je vaker als kamerplant ziet. De Greater Des Moines Botanical Garden beschrijft hoe de bloemen na zonsondergang opengaan, 's nachts op hun mooist zijn en tegen de ochtend verwelken. Dezelfde tuin wijst erop dat meerdere soorten deze volksnaam dragen. Kijk bij aankoop dus naar de botanische naam, zodat je weet welke plant je krijgt.
Waarom juist 's nachts? De sterke geur helpt bestuivers die in het donker actief zijn de bloem te vinden. Wil je de bloei meemaken, houd de knop dan in de gaten: als hij dik wordt en naar buiten buigt, is de avond vaak dichtbij.
Weet je niet zeker welke plant bij jouw plek past?Doe de quiz en vind in 2 minuten jouw groene match.Cactussen met haar en wol
Een cactus met witte haren lijkt zacht, maar aaien is geen goed idee: tussen de haren kunnen scherpe stekels zitten. De grijsaard, Cephalocereus senilis, komt uit het noordoosten van Mexico. Volgens NC State Extension beschermen de haren de plant tegen zon en vorst: ze weerkaatsen zonlicht en isoleren tegen hitte en kou. In de natuur wordt hij 5 tot 12 meter hoog, maar daar kan hij tot tweehonderd jaar over doen. Als kamerplant blijft hij volgens dezelfde bron meestal rond 90 tot 120 centimeter.
Espostoa lanata, soms Peruaanse grijsaard genoemd, heeft een vergelijkbare vacht. De Chicago Botanic Garden beschrijft de witte haren als omgevormde stekels die helpen warmte vast te houden tijdens koude nachten in de bergen.
Voor de verzorging betekent die beharing vooral: sproei niet over de plant. Nat haar droogt traag en kan er rommelig en grauw uit gaan zien. Stof haal je weg met een zachte, droge kwast, zodat de vacht mooi wit blijft.
Reuzen en methusalems
De saguaro, Carnegiea gigantea, is de cactus uit westernfilms: een zuil met opgeheven armen in de woestijn van Arizona. Zijn groei laat zien hoe traag een cactus kan zijn. De National Park Service van Saguaro National Park geeft deze richtlijnen, met de kanttekening dat regenval, temperatuur en bodem het tempo sterk beïnvloeden.
| Leeftijd | Hoogte | Wat er gebeurt |
|---|---|---|
| 5 tot 10 jaar | 2,5 tot 7,5 cm | een klein bolletje |
| 20 tot 40 jaar | ongeveer 60 cm | een korte zuil zonder armen |
| 35 tot 70 jaar | 1,8 tot 2,4 m | de eerste bloemen verschijnen |
| 50 tot 70 jaar | vaak rond 3 m | de eerste armen groeien, in droge gebieden soms pas na 100 jaar |
| rond 125 jaar | tot ongeveer 15 m | volwassen, met een gewicht van duizenden kilo's |
Volgens de NPS-pagina over hoe saguaro's groeien groeit een saguaro in zijn eerste acht jaar maar 2,5 tot 4 centimeter. De gemiddelde levensduur schat de NPS op 150 tot 175 jaar, en biologen vermoeden dat sommige exemplaren ouder worden dan 200 jaar. De armen zijn geen versiering: elke arm kan eigen bloemen en vruchten maken, en een saguaro met veel armen produceert dus meer zaad. Elke afzonderlijke bloem staat 18 tot 24 uur open, in de periode van eind april tot half juni.
Soorten met een eetbare vrucht
Een paar cactussen leveren fruit dat je ook in de supermarkt ziet. De cactusvijg komt van Opuntia, de schijfcactus met platte leden. Volgens University of Nevada, Reno Extension zijn zowel de vruchten als de jonge schijven (nopales) eetbaar. Op beide zitten wel piepkleine weerhaakjes, glochiden, die makkelijk loslaten en in je huid blijven steken. Draag daarom handschoenen en verwijder de glochiden voordat je de vrucht afspoelt, anders verspreid je ze.
De drakenvrucht of pitaya komt van klimcactussen uit het geslacht Selenicereus. De bekendste soort heet volgens Kew (Plants of the World Online) tegenwoordig Selenicereus undatus; de oudere naam Hylocereus undatus kom je nog vaak tegen. Leuk detail: dezelfde soort wordt veel gebruikt als onderstam onder gegrafte cactussen.
Eerlijk is eerlijk: binnen hoef je van geen van beide een oogst te verwachten. Voor vruchten heeft een plant veel licht, ruimte en een geslaagde bestuiving nodig, en dat lukt in een huiskamer zelden. Houd ze om hun vorm, niet om het fruit.
Een bijzondere cactus in huis houden
Binnen worden de meeste bijzondere cactussen lang niet zo groot als in de natuur, maar ze kunnen er jarenlang goed groeien als je hun herkomst vertaalt naar jouw huis.
- Woestijn- en bergsoorten (Cephalocereus, Espostoa, een jonge saguaro): zet ze op de zonnigste plek, bij voorkeur voor een zuidraam, en laat de grond tussen het gieten helemaal opdrogen. De RHS adviseert in de winter een koele plek met 's nachts 8 tot 10 graden en weinig of geen water. Zo gaat de plant in rust.
- Regenwoudsoorten (Epiphyllum, Selenicereus): deze cactussen groeien in de natuur op andere planten in plaats van in de grond. De RHS-gids voor Epiphyllum raadt helder, gefilterd licht zonder felle middagzon aan, grond die in de winter net vochtig blijft en nooit helemaal uitdroogt, en een koelere winterplek van 11 tot 14 graden om knoppen te stimuleren.
Voor alle soorten geldt: een pot met een gat in de bodem en een doorlatend mengsel, want natte voeten leiden snel tot wortelrot. Welk mengsel bij welke soort past, lees je bij welke grond voor cactussen, en voor de koele maanden bij cactussen overwinteren.
Een jonge zuil heeft jaren nodig voor een formaat voor op de vloer. Wil je meteen hoogte, kijk dan bij grote cactussen voor binnen.
Veelgestelde vragen over bijzondere cactussen
Welke cactus bloeit maar één nacht?
Vooral klimmende en hangende cactussen staan erom bekend. De bekendste zijn Selenicereus grandiflorus en Epiphyllum oxypetalum, die allebei koningin van de nacht worden genoemd. Elke bloem gaat 's avonds open en is de volgende ochtend uitgebloeid. Een plant met meerdere knoppen kan wel op verschillende avonden bloeien.
Hoe oud kan een cactus worden?
Dat verschilt sterk per soort en per omgeving. Grote zuilcactussen in de natuur kunnen meer dan een eeuw halen; voor de saguaro gaat de National Park Service uit van gemiddeld 150 tot 175 jaar. Voor kamerplanten zijn geen harde cijfers te geven. Daar bepaalt de verzorging, vooral het water geven, meer dan de soort.
Welke bijzondere cactus is geschikt voor binnen?
Wil je een nachtbloeier, dan is Epiphyllum oxypetalum een goede keuze: hij wordt veel als kamerplant gehouden en doet het goed bij helder licht zonder felle middagzon. Zoek je een behaarde zuil, dan past Cephalocereus senilis op een zonnige vensterbank, waar hij langzaam groeit en compact blijft. Espostoa lanata vraagt vergelijkbare zorg.
Kun je een Saguaro in Nederland houden?
Als kamerplant op een zonnige plek kan het, maar reken niet op een reus. Een saguaro groeit zelfs in zijn eigen woestijn extreem langzaam, en binnen met minder licht gaat dat niet sneller. Buiten laten staan raden we af, omdat de Nederlandse winter nat en koud is.
Nieuwsgierig geworden naar een cactus met een eigen verhaal? Bekijk de cactussen van Pureplant en ontdek welke soort bij jouw huis past.
Bij Pureplant komen je planten rechtstreeks vanuit de kas. Je profiteert van gratis verzending en je plant wordt binnen 1 tot 3 werkdagen geleverd. Dankzij de verpakking op maat reist je cactus goed beschermd van de kas naar je voordeur. Mocht er toch iets misgaan, dan lees je in ons retour- en garantiebeleid wat er geldt voor levende planten.
Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.
