Bonsai substraat kopen: welk mengsel past bij jouw boom?

Wil je bonsai substraat kopen, dan kom je al snel namen tegen als akadama, pumice, kiryu en kanuma. Dat klinkt ingewikkeld, maar de basis is eenvoudig: een bonsai heeft een luchtig substraat nodig dat water vasthoudt zonder dat de wortels langdurig nat staan.

Gewone potgrond is daarvoor niet altijd geschikt. In een ondiepe bonsaipot kan fijne potgrond snel inklinken, waardoor water minder goed wegloopt en er minder lucht bij de wortels komt. Met een korrelig mengsel houd je meer controle over vocht, drainage en wortelgroei.

Er bestaat niet één perfecte mengverhouding voor iedere bonsai. Een loofboom heeft andere wensen dan een den of jeneverbes. Ook jouw watergeefgedrag en het klimaat spelen mee. Hieronder lees je welke bestanddelen je kunt gebruiken en hoe je een praktische mix samenstelt.

Waarom werkt gewone potgrond minder goed voor bonsai?

Potgrond is ontwikkeld voor planten die meestal in een ruimere pot groeien. De organische bestanddelen houden relatief veel water vast en kunnen na verloop van tijd verder afbreken. In een kleine, ondiepe bonsaipot is die eigenschap niet altijd handig.

Een bonsaisubstraat moet naast water ook voldoende lucht rond de wortels houden. Dat is belangrijk omdat gezonde wortels zuurstof nodig hebben. Een korrelstructuur met voldoende open ruimte zorgt ervoor dat overtollig water kan wegstromen en dat er lucht tussen de deeltjes blijft.

Dat betekent niet dat organisch materiaal nooit in een bonsaimengsel mag. Bonsai Empire noemt bijvoorbeeld organische potgrond als mogelijk onderdeel van een mix wanneer extra vochtvasthoudend vermogen gewenst is. Het probleem ontstaat vooral wanneer fijne potgrond als enige substraat wordt gebruikt. ([bonsaiempire.com](https://www.bonsaiempire.com/basics/bonsai-care/bonsai-soil?utm_source=chatgpt.com))

Een korrelig bonsaisubstraat maakt bovendien zichtbaar hoeveel vocht er nog aanwezig is. Zo kun je beter inspelen op de behoefte van je boom in plaats van op een vast gietschema.

Welke bestanddelen kun je gebruiken?

De bekendste bestanddelen voor bonsaisubstraat zijn akadama, pumice en lavakorrel. Daarnaast worden onder andere kiryu en kanuma gebruikt. Ze hebben ieder hun eigen eigenschappen.

Bestanddeel	Vochtvasthouding	Structuur	Prijsniveau
Akadama	Goed	Goed, maar breekt na verloop van tijd af	Relatief hoog
Pumice	Goed	Zeer stabiel en luchtig	Gemiddeld
Lavakorrel	Beperkt tot gemiddeld	Zeer stabiel en grof	Vaak gunstiger
Kiryu	Relatief laag	Goed drainerend en mineraal	Relatief hoog
Kanuma	Goed	Licht en vochtvasthoudend	Relatief hoog

Akadama is een gebakken Japanse kleikorrel die veel voor bonsai wordt gebruikt. De korrels houden water en voedingsstoffen vast, terwijl er ruimte tussen de korrels blijft. Een nadeel is dat akadama na verloop van tijd afbreekt. Daardoor kan de structuur van het substraat veranderen. ([bonsaiempire.com](https://www.bonsaiempire.com/basics/bonsai-care/bonsai-soil?utm_source=chatgpt.com))

Pumice, ook wel puimsteen genoemd, is een poreus vulkanisch gesteente. Het kan water en voedingsstoffen vasthouden en draagt tegelijk bij aan een luchtige structuur. Lavakorrel zorgt vooral voor structuur, drainage en beluchting. ([bonsaiempire.com](https://www.bonsaiempire.com/basics/bonsai-care/bonsai-soil?utm_source=chatgpt.com))

Kiryu is een mineraal substraat dat vooral bekend is in mengsels voor coniferen en dennen. Kanuma is een lichte, zure korrel die vooral bekend is bij zuurminnende bonsais, zoals azalea. Je hoeft dus niet alle bestanddelen tegelijk te gebruiken. Kies ze op basis van de behoefte van jouw boom.

?% Weet je niet zeker welke plant bij jouw plek past?Doe de quiz en vind in 2 minuten jouw groene match.

Welke mengverhouding past bij jouw bonsai?

Een goede verhouding is vooral een startpunt. Kijk daarna hoe snel jouw substraat opdroogt en pas de mix indien nodig aan. Bonsai Empire noemt bijvoorbeeld een mengsel van 50% akadama, 25% pumice en 25% lava voor loofbomen. Voor coniferen en dennen wordt een verdeling van ongeveer een derde akadama, een derde pumice en een derde lava genoemd. ([bonsaiempire.com](https://www.bonsaiempire.com/basics/bonsai-care/bonsai-soil?utm_source=chatgpt.com))

• Loofbomen: begin bijvoorbeeld met 50% akadama, 25% pumice en 25% lavakorrel. Zo houd je wat meer vocht vast, terwijl het mengsel luchtig blijft.
• Dennen: een richtlijn van ongeveer 33% akadama, 33% pumice en 33% lavakorrel geeft een luchtige mix met goede drainage.
• Jeneverbessen: een vergelijkbaar luchtig mengsel met ongeveer gelijke delen akadama, pumice en lava is een praktisch uitgangspunt. Pas de verhouding aan wanneer je boom onder jouw omstandigheden te snel of te langzaam uitdroogt.
• Kamerbonsai: kies een luchtig mengsel dat voldoende vocht vasthoudt voor jouw omstandigheden. Voor een warme, lichte plek kan iets meer vochtvasthoudend materiaal handig zijn; bij weinig verdamping juist meer drainage.

Heb je weinig tijd om meerdere keren per dag water te controleren? Dan kun je volgens Bonsai Empire wat meer akadama of organisch materiaal toevoegen om het vocht langer vast te houden. In een nat klimaat kan juist een groter aandeel lava of grit helpen om overtollig water sneller af te voeren. ([bonsaiempire.com](https://www.bonsaiempire.com/basics/bonsai-care/bonsai-soil?utm_source=chatgpt.com))

Een mengverhouding is dus geen vast recept. De juiste mix is de mix waarin jouw bonsai voldoende water krijgt én de wortels voldoende lucht houden.

Is een kant-en-klaar mengsel handig of kun je beter zelf mengen?

Een kant-en-klaar bonsaimengsel is vooral handig als je zonder veel uitzoekwerk wilt verpotten. De verschillende bestanddelen zijn al gemengd en je hoeft geen zakken akadama, pumice en lava afzonderlijk te kopen.

Zelf mengen geeft je juist meer controle. Je kunt de hoeveelheid vochtvasthoudend materiaal aanpassen aan de boom en aan de plek waar hij staat. Ook kan het op termijn voordeliger zijn wanneer je meerdere bonsais hebt.

Situatie	Kant-en-klaar	Zelf mengen
1 bonsai verpotten	Weinig werk	Relatief veel materiaal over
3 bonsais verpotten	Gemakkelijk, maar minder flexibel	Meer controle over de mix
Veel verschillende soorten	Niet iedere soort krijgt dezelfde mix	Verhouding per boom aanpassen

Stel dat je drie bomen hebt en per boom ongeveer 4 liter substraat nodig hebt. Met een kant-en-klaar mengsel koop je dan ongeveer 12 liter van één samenstelling. Meng je zelf, dan kun je bijvoorbeeld 6 liter akadama, 3 liter pumice en 3 liter lava gebruiken voor drie loofbomen met een 50/25/25-verhouding.

Heb je verschillende soorten bonsai? Dan is zelf mengen interessanter, omdat je de samenstelling per boom kunt aanpassen.

Welke korrelgrootte heeft bonsaisubstraat nodig?

Ook de korrelgrootte heeft invloed op de waterhuishouding van je bonsai. Een heel fijne korrel houdt relatief veel water vast. Grovere korrels laten meer ruimte tussen de deeltjes en zorgen voor een snellere afvoer.

Als praktische richtlijn kun je voor kleine bonsais en kleine potten een fijnere fractie gebruiken, bijvoorbeeld rond 1 tot 3 mm. Voor grotere bomen en potten is ongeveer 2 tot 6 mm vaak bruikbaar. Het exacte formaat hangt ook af van de soort en hoe snel jouw boom water verbruikt.

Zeef het substraat vóór gebruik. Vooral bij akadama zitten fijne en stoffige deeltjes tussen de bruikbare korrels. Door die eruit te zeven, blijft de structuur luchtiger en kan overtollig water gemakkelijker wegstromen. Bonsai Empire adviseert daarom om korrelige bestanddelen vóór gebruik te zeven en het stof te verwijderen. ([bonsaiempire.com](https://www.bonsaiempire.com/basics/general/tools?utm_source=chatgpt.com))

Gebruik ook niet automatisch de grootste korrels omdat die beter draineren. Een te grove mix biedt minder houvast voor de wortels en kan in een kleine pot te snel uitdrogen. De juiste maat is een balans tussen drainage, vochtvasthouding en de grootte van de boom.

Hoeveel bonsaisubstraat heb je nodig?

Hoeveel substraat je nodig hebt, hangt af van de binnenmaat van de pot en de vorm ervan. Een ondiepe ovale pot van 30 cm heeft bijvoorbeeld een heel andere inhoud dan een diepe vierkante pot van dezelfde lengte.

Als praktische inschatting kun je ongeveer met deze hoeveelheden rekenen voor veel gangbare bonsaipotten:

• Pot van 15 cm: ongeveer 1 tot 1,5 liter.
• Pot van 20 cm: ongeveer 2 tot 3 liter.
• Pot van 30 cm: ongeveer 4 tot 6 liter.
• Pot van 40 cm: ongeveer 7 tot 10 liter.

Meet je huidige pot na als je precies wilt weten hoeveel je nodig hebt. Koop liever iets meer dan exact de berekende hoeveelheid. Bij het verpotten heb je soms extra substraat nodig om ruimte tussen de wortels op te vullen.

Bewaar restanten droog en afgesloten. Zo voorkom je dat het materiaal onnodig nat wordt of vervuild raakt. Zeef het substraat opnieuw voordat je het gebruikt als er veel stof of fijne deeltjes tussen zijn gekomen.

Veelgestelde vragen over bonsaisubstraat

Wat is het beste substraat voor bonsai?

Er is geen universeel beste bonsaisubstraat. Een goede mix houdt voldoende vocht vast, voert overtollig water af en laat lucht bij de wortels. Een veelgebruikte basis bestaat uit akadama, pumice en lavakorrel. Voor loofbomen wordt bijvoorbeeld 50% akadama, 25% pumice en 25% lava gebruikt. Pas de verhouding aan de soort en omstandigheden aan.

Kun je gewone potgrond gebruiken voor bonsai?

Dat kan soms als onderdeel van een mengsel, maar gewone potgrond is meestal geen ideale basis voor een bonsai. In een kleine pot kan fijne potgrond veel water vasthouden en na verloop van tijd inklinken. Daardoor neemt de luchtigheid af. Een korrelig bonsaisubstraat geeft doorgaans meer controle over drainage, vocht en beluchting van de wortels.

Wat is akadama?

Akadama is een gebakken, korrelige Japanse klei die veel voor bonsai wordt gebruikt. De korrels kunnen water en voedingsstoffen vasthouden en zorgen tegelijk voor een luchtige structuur. Na verloop van tijd breekt akadama af. Daarom wordt het vaak gecombineerd met stabielere materialen zoals pumice en lavakorrel.

Hoeveel substraat heb je nodig voor een bonsai?

Dat hangt vooral af van de potmaat en -vorm. Als richtlijn heb je voor een pot van 15 cm ongeveer 1 tot 1,5 liter nodig, voor 20 cm ongeveer 2 tot 3 liter en voor 30 cm ongeveer 4 tot 6 liter. Meet de pot na als je nauwkeuriger wilt inkopen. Houd wat extra substraat achter de hand.

Wil je jouw bonsai goed voorbereiden op de volgende verpotbeurt? Bekijk dan welk bonsai voeding past bij een luchtig substraat. Een goede bodemstructuur en passende bemesting horen namelijk bij elkaar.

Bij Pureplant krijg je gratis verzending. Je plant wordt binnen 1 tot 3 werkdagen geleverd, rechtstreeks vanuit de kas. De verpakking op maat komt in dezelfde zorgvuldige aanpak mee, zodat jouw plant goed beschermd onderweg is.

Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.