Cacti of cactussen: wat gebruik je in het Nederlands

Cacti is het Latijnse meervoud van cactus. In een Nederlandse tekst schrijf je gewoon cactussen: dat is de vorm die het Groene Boekje geeft, en cacti staat er niet in. De Latijnse vorm past alleen in een botanische of historische context. Schrijf je in het Engels, dan is cacti juist heel gewoon, en daar komt een groot deel van de verwarring vandaan.

Cacti is Latijn, cactussen is Nederlands

Het Nederlands leent veel woorden uit het Latijn, maar past het meervoud daarna vaak aan. Cactus is daar een duidelijk voorbeeld van. De Woordenlijst Nederlandse Taal noemt bij cactus alleen cactussen als meervoud, en cacti komt er helemaal niet in voor.

Onze Taal is net zo duidelijk. In de lijst met Latijnse leenwoorden op -us staat cactus zonder Latijns alternatief. Bij andere woorden in dezelfde lijst, zoals catalogus en cyclus, staan wel twee goedgekeurde vormen. Bij cactus heeft het Nederlands dus een duidelijke keuze gemaakt.

Cacti is daarmee geen fout Latijn, maar ook geen officieel Nederlands. In een gewone zin leest het als een leenvorm, zoals een Engels woord tussen Nederlandse woorden. Bij cacteeën ligt het weer anders: dat is geen Latijn, maar het meervoud van het oude woord cactee. Wat daarmee aan de hand is, lees je in cacteeën of cactussen.

Hoe het Latijnse meervoud werkt

Veel mannelijke Latijnse zelfstandige naamwoorden eindigen op -us. Ze horen bij wat taalkundigen de tweede verbuiging noemen, en in het meervoud wordt die -us een -i. Zo wordt amicus (vriend) amici en hortus (tuin) horti. Cactus volgt hetzelfde patroon en wordt cacti.

Eerlijk gezegd is cactus van oorsprong geen Latijns woord. Het komt van het Griekse kaktos, de naam van een stekelige plant uit Sicilië. Het Latijn nam het over als cactus, en Linnaeus gebruikte die klassieke naam later voor Amerikaanse planten, omdat hij dacht dat ze verwant waren, zo meldt het Online Etymology Dictionary. De Griekse uitgang -os werd in het Latijn -us, en zo belandde het woord in de tweede verbuiging.

Niet elk woord op -us werkt zo. Cursus hoort in het Latijn bij een andere verbuiging, met een meervoud dat er in geschrift hetzelfde uitziet als het enkelvoud. Van virus is uit de klassieke tijd geen meervoud overgeleverd. Wie overal een -i achter plakt, maakt dus vormen die in het Latijn nooit hebben bestaan.

Waarom je cacti toch vaak leest

De belangrijkste reden is het Engels. Daar is cacti een gewone meervoudsvorm: Merriam-Webster noemt cacti als eerste meervoud, met cactuses als alternatief. Wie Engelstalige webshops, kweekvideo's of zadencatalogi bekijkt, ziet die vorm dus voortdurend.

Ook verzamelaars gebruiken het woord graag. Op internationale fora schrijven liefhebbers uit veel landen door elkaar, en dan is een Engelse of Latijnse vorm het makkelijkst gedeelde woord. Daar hoort ook de gewoonte bij om planten bij hun wetenschappelijke naam te noemen, zoals Mammillaria of Echinopsis. Hoe die namen in elkaar zitten, lees je in namen van cactussen.

Een derde bron zijn vertaalde teksten. Een vertaalprogramma of een haastige vertaler neemt cacti soms letterlijk over uit het Engels. Zo komt de vorm in Nederlandse productteksten terecht, zonder dat iemand er bewust voor koos. Daarnaast klinkt cacti voor sommige schrijvers gewoon deftiger, en dat is een stijlkeuze, geen spellingregel.

Andere plantennamen met hetzelfde probleem

Cactus staat niet alleen. Meer plantennamen hebben een Latijnse achtergrond en dus in principe twee meervouden. Bij krokus heeft het Nederlands zelfs de spelling aangepast: de woordenlijst geeft krokus met een k en als meervoud krokussen. Crocus met een c is de wetenschappelijke geslachtsnaam.

Fungus is het vreemde geval in dit rijtje, en strikt genomen ook geen plant maar een zwam. Toch laat het zien dat er geen vaste logica is: bij fungus koos het Nederlands voor het Latijnse meervoud, bij cactus, krokus en buxus voor de eigen vorm. Je kunt het dus niet afleiden, en een blik in de woordenlijst is de snelste manier om het zeker te weten.

Een praktische schrijfregel

Schrijf je in het Nederlands voor een breed publiek, gebruik dan cactussen. Latijn past pas als je de wetenschappelijke naam van een geslacht of familie noemt, als je een bron citeert of als je tekst in het Engels is. Houd binnen één tekst één vorm aan, zodat je lezer niet gaat twijfelen of je twee verschillende dingen bedoelt.

• Gewone tekst: Op het bureau van mijn collega staan vijf cactussen naast het beeldscherm.
• Botanische tekst: Tot de familie Cactaceae horen onder meer de geslachten Opuntia en Cereus.
• Engelse tekst: Most cacti prefer a bright spot and very little water in winter.
• Beter vermijden: Ik heb twee cacti voor op de slaapkamer gekocht. Schrijf hier: twee cactussen.

Veelgestelde vragen over cacti en cactussen

Is cacti een Nederlands woord?

Niet officieel. Het ontbreekt in de Woordenlijst Nederlandse Taal, de lijst die bepaalt welke spelling op school en bij de overheid geldt. Je komt het wel tegen als leenvorm uit het Latijn en het Engels. In een Nederlandse zin kan niemand je cactussen aanrekenen, cacti wel.

Hoe spreek je cacti uit?

In het Nederlands zeg je meestal kak-tie, met de i als ie. Engelstaligen zeggen vaak kak-tai, met aan het eind de klank van het Engelse eye. Merriam-Webster geeft daarnaast ook een uitspraak die op een ie-klank eindigt.

Schrijf je Latijnse plantennamen cursief?

Ja, de geslachts- en soortnaam zet je cursief, met een hoofdletter voor het geslacht: Mammillaria elongata. Familienamen zoals Cactaceae schrijf je volgens de richtlijn van de American Public Gardens Association niet cursief. Cultivarnamen staan recht tussen enkele aanhalingstekens.

Wat is het meervoud van cactus in het Engels?

Cacti of cactuses. Merriam-Webster noemt beide, met cacti voorop, en vermeldt dat ook het onveranderde cactus soms als meervoud wordt gebruikt. Alle drie zijn dus goed Engels. Kies er één en houd die in je hele tekst vast.

Cacti of cactussen, in huis gaat het om een plant die bij jouw licht en ruimte past. Bekijk de cactussen van Pureplant en ontdek welke soort bij jou past.

Bij Pureplant komen je planten rechtstreeks vanuit de kas, met gratis verzending en levering binnen 1 tot 3 werkdagen. De verpakking op maat is afgestemd op de vorm van je cactus. Lees in ons retour- en garantiebeleid wat je kunt doen als er onderweg toch iets misgaat.

Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.

Lees ook

• Cactussen of cacti
• Zeldzame cactussen
• Zijn cactussen giftig