Cactussen: soorten, verzorging en kopen
Door Ilse Veneman
·
· 7 min lezen
Een cactus is een vetplant met areolen: kleine kussentjes waaruit stekels, bloemen en zijscheuten groeien. Daarmee onderscheidt hij zich van andere vetplanten. Binnen de familie lopen de wensen flink uiteen. Woestijncactussen willen volle zon en een droge winter, boscactussen zoals de kerstcactus liever gefilterd licht en wat meer vocht. Eén ding delen ze: te veel water is een van de meest voorkomende oorzaken van problemen. Volgens de RHS beschadigt overmatig water de wortels en kan de plant gaan rotten.
Wat een cactus is
Alle cactussen horen bij de plantenfamilie Cactaceae. Ze slaan water op in hun dikke stam, die ook het werk van bladeren overneemt: hij is groen en maakt met zonlicht voedsel aan. Zo kan een cactus lange droge periodes overbruggen.
Het kenmerk dat een cactus echt een cactus maakt, is de areool. Dat is een klein, vaak wollig of viltig kussentje op de stam. Daaruit groeien de stekels, en later ook bloemen en nieuwe scheuten. Volgens de New York Botanical Garden heeft geen enkele andere plantenfamilie areolen.
Dat helpt je bij het herkennen. Een Euphorbia kan sprekend op een zuilcactus lijken, maar mist areolen en heeft wit melksap. Aloë en Echeveria zijn ook vetplanten, maar geen cactussen. Elke cactus is dus een vetplant, maar niet andersom.
De belangrijkste groepen
Voor de verzorging maakt het vooral uit waar een cactus van nature groeit. Grofweg zijn er twee groepen, en ze vragen bijna tegengestelde zorg.
- Woestijncactussen zijn de klassieke stekelige bollen en zuilen. Ze willen zoveel mogelijk zon, grond die snel opdroogt en in de winter een koele, bijna droge rustperiode.
- Boscactussen, zoals de kerstcactus (Schlumbergera) en de bladcactus (Epiphyllum), groeien in tropische bossen op bomen. Volgens de RHS willen ze vaker water en halfschaduw. Laat hun grond dus niet helemaal uitdrogen en houd ze uit de felle middagzon.
Twijfel je? Een dikke, stekelige stam wijst op een woestijncactus, platte of hangende leden met weinig stekels op een boscactus. Welke soorten er binnen die groepen zijn en hoe je ze herkent, zie je in het overzicht van alle soorten cactussen.
De tips hieronder gelden voor woestijncactussen, tenzij er iets anders staat.
Weet je niet zeker welke plant bij jouw plek past?Doe de quiz en vind in 2 minuten jouw groene match.Standplaats en licht
Een woestijncactus hoort op de zonnigste plek in huis. De RHS noemt een zonnige vensterbank de ideale plek, het hele jaar door. Hoe meer directe zon, hoe compacter hij groeit. Mik als richtlijn op een halve dag zon of meer.
In Nederland levert een raam op het zuiden de meeste directe zon, en daar staat een cactus dus het best. Een west- of oostraam kan ook, maar dan groeit de plant trager en bloeit hij minder snel. Een noordraam is voor een woestijncactus meestal te donker. Meer planten die een zonnig raam aankunnen, vind je bij de kamerplanten voor op een zuidraam.
Komt je cactus uit een winkel met minder licht, laat hem dan een week of twee wennen op een lichte plek zonder middagzon. Zo voorkom je dat zijn huid verbrandt.
Een boscactus staat juist beter iets uit de zon. Een oostraam is voor een kerstcactus vaak ideaal: veel licht, maar alleen milde ochtendzon.
Water geven per seizoen
Geef een cactus zelden water, maar dan goed. Giet tot er water uit de onderkant van de pot loopt en gooi wat in de schotel blijft staan weg. Wacht met de volgende gietbeurt tot de grond helemaal droog is. Zo krijgen de wortels genoeg lucht en blijven ze gezond.
Hoe vaak dat is, hangt af van het seizoen. Onderstaande tabel is een richtlijn voor een woestijncactus op een zonnige vensterbank. Een kleine terracotta pot droogt sneller uit dan een grote kunststof pot, dus voel altijd eerst of de grond droog is.
| Maand | Fase | Water geven (richtlijn) |
|---|---|---|
| December tot en met februari | Winterrust | Niet of nauwelijks, alleen als de plant gaat schrompelen |
| Maart | Ontwaken | Eén kleine slok zodra je nieuwe groei ziet |
| April en mei | Groei | Ongeveer elke 2 tot 3 weken, als de grond droog is |
| Juni tot en met augustus | Volle groei | Ongeveer elke 1 tot 2 weken, als de grond droog is |
| September | Afbouwen | Ongeveer elke 3 tot 4 weken |
| Oktober en november | Naar de rust toe | Hooguit één keer per maand, daarna stoppen |
De winterrust is geen luxe. De RHS adviseert van november tot begin maart een koele plek met een nachttemperatuur van zo'n 8 tot 10 °C en weinig water. Die rust helpt de plant om later te bloeien. Hoe je dat thuis regelt, lees je bij cactussen overwinteren, en wat de rust met knoppen te maken heeft bij cactus bloemen.
Grond, pot en verpotten
Cactussen hebben grond nodig die snel water doorlaat en niet dichtslaat. Gewone potgrond houdt te lang vocht vast, waardoor de wortels kunnen rotten. De RHS adviseert een mengsel van twee delen leemhoudende potgrond op één deel grit of scherp zand. Kant-en-klare cactusgrond werkt ook. Meer over mengsels lees je bij welke grond voor cactussen.
Kies een pot met een gat in de bodem, zodat overtollig water weg kan. Terracotta droogt sneller op dan kunststof. Dat is bij een cactus eerder een voordeel, al moet je in de zomer iets vaker controleren of hij dorst heeft.
Verpotten doe je in het voorjaar, als de wortels de pot vullen of uit het gat groeien. Dat is bij de meeste cactussen eens in de paar jaar. Wacht na het verpotten ongeveer een week met water geven. Beschadigde wortels krijgen zo de tijd om op te drogen, wat de kans op rot verkleint.
Tegen de stekels raadt de RHS een dik opgevouwen strook krantenpapier als tang aan, of een ovenwant. Zo houd je de plant stevig vast zonder prikken.
Problemen herkennen
De meeste problemen zie je aan de stam. Hoe eerder je ze opmerkt, hoe groter de kans dat je de plant redt.
- Slappe of zachte stam, vaak onderaan beginnend: meestal wortelrot door te veel water. Stop met gieten, haal de plant uit de pot en snijd zachte, bruine wortels weg. Is de voet zelf zacht, dan is het vaak te laat.
- Bruine plekken: harde, kurkachtige bruine plekken onderaan een oude cactus zijn meestal normale verkurking. Zachte, natte bruine plekken wijzen op rot. Droge, lichte vlekken aan de zonkant zijn vaak zonnebrand na een te snelle overgang naar fel licht.
- Wolluis: witte, wollige plukjes tussen de stekels of op de wortels. Deze sapzuigende insecten verzwakken de plant. Zet hem apart en verwijder de plukjes met een wattenstaafje.
- Uitrekken naar het licht (etiolatie): de top wordt smal, bleek en groeit scheef naar het raam. Dat is een teken van te weinig licht. Het smalle deel wordt niet meer dik, maar nieuwe groei op een lichtere plek wel weer normaal.
- Schrompelen in de zomer: dorst. Na een flinke gietbeurt trekt hij vaak binnen een paar dagen bij.
Veelgestelde vragen over cactussen
Hoe lang leeft een cactus?
Met goede zorg gaat een cactus vele jaren mee, vaak tientallen jaren. De gouden bolcactus (Echinocactus grusonii) bloeit volgens de Universiteit van Oxford zelfs pas na twintig jaar of meer.
Kan een cactus buiten staan?
In de zomer kan een woestijncactus prima buiten staan, op een warme, beschutte plek. Laat hem wel eerst een paar dagen in de halfschaduw wennen, anders verbrandt de huid. In de herfst haal je hem weer binnen. Volgens de RHS kunnen sommige soorten, zoals Opuntia, in een warme hoek buiten overwinteren, mits ze beschermd worden tegen natte grond.
Zijn cactussen giftig voor katten?
Bij veel cactussen zit het grootste risico voor je kat in de stekels. De kerstcactus (Schlumbergera) staat bij de ASPCA als niet giftig voor katten en honden. Veel andere cactussoorten staan niet op die lijst, dus daar is geen harde uitspraak over te doen. Heeft je kat aan een onbekende cactus geknaagd, bel dan je dierenarts.
Hoe snel groeit een cactus?
De meeste cactussen groeien langzaam. Een bolcactus wordt vaak maar een paar centimeter per jaar groter, zuilcactussen gaan meestal wat sneller. Groei zie je vooral in het voorjaar en de zomer, wanneer er licht en water is. In de winterrust staat de plant zo goed als stil, en dat is normaal.
Met zon, weinig water en een koele winter heb je de basis voor een cactus die jaren meegaat. Bekijk de cactussen in onze collectie en ontdek welke cactus bij jouw vensterbank past.
Bij Pureplant komen je planten rechtstreeks vanuit de kas. Je profiteert van gratis verzending en je plant wordt binnen 1 tot 3 werkdagen geleverd. De verpakking op maat zorgt dat je cactus stevig en veilig onderweg is. Mocht er toch iets niet goed gaan, lees dan ons retour- en garantiebeleid voor levende planten.
Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.
