Cactussen en succulenten: verschil en verzorging

Het korte antwoord: elke cactus is een succulent, maar niet elke succulent is een cactus. Succulenten, in het Nederlands vetplanten genoemd, zijn planten die water opslaan in dikke bladeren, stengels of wortels. Cactussen vormen daarbinnen één familie, herkenbaar aan areolen: kleine, vaak wollige kussentjes waaruit de stekels groeien.

Voor de verzorging is dat goed nieuws. Veel licht, doorlatende grond en een ruime slok water op het juiste moment gelden voor beide groepen. Pas in de winter en bij kou lopen hun behoeften uiteen.

Waarom is elke cactus een succulent?

Succulent is geen familienaam, maar een verzamelnaam voor een manier van overleven. Planten uit heel verschillende families hebben los van elkaar geleerd om water vast te houden voor droge tijden. Denk aan Aloe vera, aan de jadeplant (Crassula ovata) of aan de Echeveria met zijn strakke rozet. Het Nederlandse woord vetplant betekent precies hetzelfde.

Cactussen zijn één botanische familie binnen die grote groep: de Cactaceae. De tuinbouwvoorlichting van Cornell University vat het samen in één zin: alle cactussen zijn succulenten, maar niet alle succulenten zijn cactussen.

Wat een cactus tot cactus maakt, zijn de areolen. Dat zijn kleine, ronde kussentjes op de stam, vaak een beetje wollig. Daaruit groeien de stekels en later ook de bloemen en nieuwe zijscheuten. Andere succulenten hebben geen areolen, ook niet als ze doorns of tandjes hebben. Zo weet je bij twijfel waar je naar kijkt.

Handig om te weten: sommige soorten Euphorbia lijken sprekend op een zuilcactus. Kijk je goed, dan zie je dat ze geen areolen hebben. Daarmee vallen ze door de mand als echte cactus.

Waar slaat de plant zijn water op?

Bij een cactus zit de voorraad in de stam. Bladeren heeft de plant meestal niet, of ze zijn omgevormd tot stekels. Zo verdampt er weinig vocht, terwijl de dikke, groene stam het werk van de bladeren overneemt. Veel cactussen hebben ribben, zodat de stam kan uitzetten als hij water opneemt en weer kan krimpen als de voorraad slinkt.

Bij veel andere succulenten zit het water in de bladeren. De dikke, soms bijna ronde bladeren van een Echeveria, jadeplant of Aloe vera zijn eigenlijk kleine waterreservoirs. Er zijn ook succulenten die water bewaren in een verdikte stamvoet of in hun wortels.

Dat verschil zie je terug als je plant dorst heeft of juist te veel water krijgt. Een succulent met bladopslag laat het aan zijn bladeren zien: slap en rimpelig bij droogte, glazig en zacht bij te veel water. Een cactus toont het aan de stam. Die zakt bij dorst wat in en wordt bij rot zacht aan de voet. Zo leer je je plant lezen en grijp je op tijd in.

Bekende soorten naast elkaar

In de vensterbank staan cactussen en andere succulenten vaak zij aan zij. Dit overzicht helpt je om te zien tot welke groep jouw plant hoort en hoeveel licht hij vraagt.

Valt je op dat de kerstcactus uit de toon valt? Dat klopt. Hij komt van oorsprong uit het bos, waar hij op bomen groeit, en is daardoor gewend aan gefilterd licht. Hetzelfde geldt voor de paascactus (Hatiora).

Verzorging die ze delen

De meeste cactussen en succulenten komen uit gebieden waar het af en toe flink regent en daarna lang droog blijft. Als je dat ritme nadoet, zit je voor beide groepen goed.

• Doorlatende grond. Wortels van vetplanten rotten snel in natte, compacte aarde. Kies een luchtig mengsel en een pot met een gat in de bodem, zodat overtollig water weg kan. Welke mengsels werken, lees je in ons artikel over grond voor cactussen.
• Veel licht. Volgens de Royal Horticultural Society zijn de meeste soorten echte zonaanbidders die het slecht doen ver van het raam. Een raam op het zuiden of westen is daarom vaak de fijnste plek.
• Doordrenken en laten uitdrogen. Geef in het groeiseizoen zoveel water dat het onderin de pot uitloopt en giet het schoteltje na een kwartier leeg. Wacht daarna tot de grond (bijna) helemaal droog is. Zo krijgen de wortels een ruime slok, zonder dat ze dagenlang nat staan.

Twijfel je of het tijd is? Wacht dan nog een paar dagen. Een vetplant herstelt veel makkelijker van een beetje dorst dan van rottende wortels.

Waar de verzorging uiteenloopt

Het grootste verschil zit in de winter. Woestijncactussen houden een rustperiode, ongeveer van oktober tot en met februari. In die tijd hebben ze volgens Cornell bijna geen water nodig. Een koele, lichte plek helpt veel soorten om in het voorjaar bloemknoppen te maken. Hoe je dat per maand aanpakt, lees je in ons artikel over de verzorging van cactussen.

Veel bladsucculenten, zoals jadeplant, Aloe vera en Kalanchoe, zijn minder streng. Ze krijgen in de winter minder water, maar hoeven niet per se koel te staan. In een warme kamer groeien ze nog wat door, dus dan geef je af en toe een kleine slok, zodat de bladeren niet gaan rimpelen.

De kerstcactus doet het weer anders. Die bloeit juist in de winter en wil tijdens de bloei gewoon regelmatig water.

Ook bij kou gaan de groepen niet helemaal gelijk op. De meeste cactussen en succulenten die je binnen houdt, kunnen niet tegen vorst. Zachte, waterrijke bladeren zoals die van Echeveria lopen daarbij sneller schade op dan een stevige cactusstam. Een droge plant verdraagt een koude nacht meestal beter dan een natte. Zet ze daarom in de winter niet tegen koud glas en geef in koele periodes spaarzaam water.

Kun je ze samen in één schaal zetten?

Ja, zolang je planten combineert die hetzelfde vragen aan licht en water. Woestijncactussen passen goed bij zonminnende succulenten zoals Echeveria en jadeplant. Een kerstcactus of Haworthia kun je beter apart zetten, want die houden niet van volle zon. Let ook op de winter: wil jouw cactus koel en droog rusten, kies er dan geen buren bij die warm en regelmatig water willen.

Een voorbeeld dat goed samen gaat:

• Een ondiepe schaal van ongeveer 25 cm met een gat in de bodem, gevuld met cactusgrond.
• In het midden een kleine schoonmoedersstoel (Echinocactus grusonii) als blikvanger.
• Daaromheen twee Mammillaria's, één Echeveria en een jonge jadeplant.
• Een laagje grind bovenop, zodat de voet van de planten droog blijft.

Zet de schaal in een zonnig raam en geef alles tegelijk water als de hele schaal droog is. Eerlijk is eerlijk: de jadeplant groeit sneller dan de rest. Na een jaar of twee moet je hem waarschijnlijk terugsnoeien of een eigen pot geven.

Veelgestelde vragen

Is een aloe vera een cactus?

Nee. Aloe vera is een succulent uit een andere plantenfamilie. Hij slaat water op in zijn dikke bladeren en heeft geen areolen. Door de kleine tandjes langs de bladrand wordt hij soms voor een cactus aangezien. De verzorging lijkt wel op elkaar: veel licht en pas water als de grond droog is.

Hebben alle succulenten stekels?

Nee, de meeste niet. Echeveria, jadeplant en Haworthia hebben gewoon gladde of licht behaarde bladeren. Stekels zijn typisch voor cactussen, die ze uit hun areolen laten groeien. Sommige andere succulenten, zoals bepaalde Euphorbia- en Aloe-soorten, hebben wel doorns of tandjes, maar die ontstaan op een andere manier.

Groeien succulenten sneller dan cactussen?

Vaak wel. Veel bladsucculenten, zoals de jadeplant en Kalanchoe, groeien in het voorjaar en de zomer zichtbaar door. De meeste cactussen nemen er de tijd voor en worden per jaar maar een paar centimeter groter. Hoe snel het precies gaat, hangt af van de soort, de hoeveelheid licht en het seizoen.

Welke succulent is het makkelijkst?

Voor veel beginners zijn de jadeplant (Crassula ovata) en Aloe vera een fijne start. Ze kunnen een keer vergeten water goed hebben en laten duidelijk zien wanneer ze dorst hebben. Heb je minder zon, kijk dan naar Haworthia. Meer beginnerssoorten en stektips vind je in ons artikel over cactussen en vetplanten.

Of je nu kiest voor een stoere cactus, een zachte rozet of een mix in één schaal: bekijk onze cactussen en vetplanten voor binnen en ontdek wat bij jouw vensterbank past. Je bestelling wordt gratis verzonden en binnen 1 tot 3 werkdagen geleverd, rechtstreeks vanuit de kas en in een verpakking op maat. Zo komt je plant veilig en in goede conditie bij je thuis aan.

Omdat het om levende planten gaat, geldt ons retour- en garantiebeleid. Daarin lees je wat je kunt doen als er bij aankomst onverhoopt iets mis is met je plant.

Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.