Cactussen enten: stap voor stap van onderstam tot hechting
Door Ilse Veneman
·
· 7 min lezen
Cactussen enten betekent dat je een stukje van de ene cactus, de ent, op de stam van een andere cactus zet, de onderstam. De twee groeien aan elkaar vast en delen vanaf dat moment één vaatstelsel. Kwekers doen dit om langzame soorten sneller te laten groeien en om kleurmutanten in leven te houden die zelf geen bladgroen maken.
Of het lukt, hangt vooral af van één moment: de snede. Een vlakke, verse snede waarbij de vaatbundelringen van beide delen elkaar raken, groeit meestal binnen enkele weken vast. Een scheve of ingedroogde snede niet. Heb je al eens een cactus verpot of gestekt, dan heb je de basis in handen.
Waarom enten cactuskwekers?
Veel cactussen groeien van nature traag, zeker als zaailing. Een sterke onderstam heeft een groot wortelstelsel en een brede vaatbundel die veel water en voedingsstoffen aanvoert. De ent profiteert daarvan en kan in één seizoen groeien wat op eigen wortels jaren zou duren. Liefhebbers gebruiken dit om zeldzame, lastige soorten sneller op bloeigrootte te krijgen.
De tweede reden zie je in elke tuinwinkel: de felrode, gele of oranje bolletjes op een groene stam. Dat zijn mutanten van Gymnocalycium mihanovichii zonder chlorofyl, het groene pigment waarmee planten zonlicht omzetten in suiker. Zonder bladgroen kan zo'n plantje zichzelf niet voeden. Op een groene onderstam krijgt het suikers aangeleverd en overleeft het wel. Haal je de kleurige kop eraf, dan sterft hij.
Een derde toepassing is redding. Rot een cactus van onderen, dan kun je een gezonde top soms nog op een nieuwe onderstam zetten en zo de plant behouden.
Welke onderstam kies je?
De onderstam bepaalt hoe snel de ent groeit en hoe lang het geheel meegaat. Er is niet één beste keuze. Het hangt af van wat je wilt bereiken.
| Onderstam | Groeikracht | Levensduur als onderstam | Voor beginners |
|---|---|---|---|
| Hylocereus (Selenicereus undatus) | Hoog | Kort tot middel, gevoelig voor kou onder ongeveer 10 graden | Redelijk, veel gebruikt voor kleurmutanten |
| Pereskiopsis (Pereskiopsis spathulata) | Zeer hoog | Kort, de ent wordt later overgezet | Nee, dunne stam en precies werk |
| Myrtillocactus (Myrtillocactus geometrizans) | Middel tot hoog | Lang | Ja, stevig en goed te snijden |
| Trichocereus (tegenwoordig vaak Echinopsis) | Middel | Lang, verdraagt een koele winter | Ja, de meest vergevingsgezinde keuze |
Begin je net, kies dan een Trichocereus of Myrtillocactus van minstens vingerdikte. Een dikke stam geeft een groot snijvlak, waardoor het uitlijnen van de ringen makkelijker gaat. Pereskiopsis is vooral interessant als je zaailingen van een paar millimeter wilt enten, en dat vraagt een vaste hand.
Weet je niet zeker welke plant bij jouw plek past?Doe de quiz en vind in 2 minuten jouw groene match.Welk gereedschap en welke voorbereiding heb je nodig?
Enten gaat snel, dus leg alles klaar voordat je snijdt. Een snijvlak begint binnen enkele minuten in te drogen.
- Een vlijmscherp mes: een scalpel of nieuw breekmes. Een bot mes kneust het weefsel, waardoor de cellen niet goed aansluiten.
- Alcohol om te ontsmetten: veeg het mes voor elke snede af met spiritus of isopropylalcohol. Zo breng je geen schimmels of bacteriën in de open wond.
- Elastiek of een gewichtje: twee elastiekjes over kruis onder de pot door houden de ent op zijn plek. Bij kleine enten werkt een watje met een klein gewicht erop ook.
- Een warme werkplek: tussen 20 en 30 graden werken de cellen het actiefst en groeit de verbinding sneller.
- Handschoenen of een opgevouwen krant: om de plant vast te houden zonder te prikken.
Geef de onderstam een paar dagen vooraf water, zodat hij stevig en vol sap staat. Een gezonde onderstam in actieve groei is de helft van het succes.
Hoe ent je in acht stappen?
- Snijd de onderstam horizontaal af op de hoogte waar hij gezond en groen is. Maak één vloeiende beweging, zonder zagen.
- Schuin de randen af. Snijd de ribben rondom een beetje weg. Bij het indrogen trekt de rand namelijk samen, en zonder afschuinen duwt die rand de ent omhoog.
- Snijd een dun plakje extra af vlak voor je de ent plaatst. Zo werk je met een verse, natte snede.
- Snijd de ent aan de onderkant recht af, ook weer in één beweging.
- Zoek de vaatbundelringen. In beide snijvlakken zie je een lichte ring, de vaatbundel die water en voeding transporteert.
- Lijn de ringen uit. Ze hoeven niet precies even groot te zijn, maar moeten elkaar op minstens één punt overlappen. Is de ent kleiner, zet hem dan iets uit het midden zodat hij de ring van de onderstam raakt.
- Druk aan en draai licht. Een kleine draaibeweging duwt luchtbelletjes weg, zodat het weefsel echt contact maakt.
- Fixeer met elastiek. Span de elastiekjes over de ent en onder de pot door. Stevig genoeg om hem vast te houden, niet zo strak dat hij kneust.
Wat doe je in de weken na het enten?
De eerste week is kritisch. Zet de plant op een warme, lichte plek zonder direct zonlicht. Felle zon verwarmt het snijvlak en laat de ent uitdrogen voordat hij vastzit. Onder een licht gordijn of op een noord- of oostraam gaat het beter.
Giet de eerste 7 tot 10 dagen niet, en laat vooral geen water op de verbinding komen. Vocht op de wond is een ingang voor rot. De onderstam heeft genoeg reserves om een week zonder water te kunnen, zeker als je hem vooraf goed hebt gegoten.
Na ongeveer 1 tot 2 weken haal je het elastiek voorzichtig weg. Zit de ent vast en blijft hij stevig staan als je er licht tegen duwt, dan is de verbinding gelukt. Nieuwe groei op de ent na een paar weken is het duidelijkste teken. Daarna verzorg je de plant zoals elke cactus. De basis lees je in de blog over cactussen kweken en verzorgen.
Houd ook de onderstam in de gaten. Maakt die zelf zijscheuten, snijd ze dan weg. Anders gaan de voedingsstoffen daarheen in plaats van naar de ent.
Waarom mislukt een ent?
- Een scheve snede: als de vlakken niet evenwijdig zijn, raken ze elkaar maar op één plek en blijft er een luchtspleet. Snijd in één vloeiende haal en controleer vooraf of je mes echt scherp is.
- Uitgedroogd sap: tussen snijden en plaatsen mogen maar een paar seconden zitten. Een snijvlak dat al plakkerig of dof is, hecht slecht. Snijd dan een nieuw dun plakje af.
- Verkeerde ringuitlijning: raken de vaatbundels elkaar nergens, dan kan er geen transport op gang komen. De ent verschrompelt dan binnen enkele weken.
- Infectie: een vuil mes, water op de wond of een te koude, vochtige plek geeft schimmels en bacteriën een kans. Je ziet het aan een bruine of zwarte, zachte rand. De University of California noemt te nat en te koud staan als hoofdoorzaak van rot bij binnenplanten.
Mislukt het? Zolang de onderstam gezond is, kun je hem een paar centimeter lager opnieuw afsnijden en het nog eens proberen.
Wat is het beste seizoen om te enten?
De maanden mei tot en met augustus geven het hoogste slagingspercentage. Dan is het warm, zijn de dagen lang en staan beide planten in volle groei. Het weefsel deelt zich snel, waardoor de wond sneller dichtgroeit en de vaatbundels sneller aan elkaar hechten.
In de winter rust een cactus. Het sap stroomt langzamer en celdeling ligt grotendeels stil. Een ent in december blijft daardoor wekenlang los liggen, met een grotere kans op uitdrogen of rot. Wie toch buiten het seizoen ent, werkt met een warmtemat en een kweeklamp om de groei kunstmatig op gang te houden. Dat lukt, maar vraagt meer ervaring.
Veelgestelde vragen
Wanneer kun je een cactus enten?
Het beste van mei tot en met augustus. Dan groeien zowel de onderstam als de ent actief en groeit de verbinding sneller dicht. Kies een warme periode met temperaturen tussen 20 en 30 graden. In de winter rust de plant en is de kans op mislukken veel groter, tenzij je met extra warmte en licht werkt.
Welke onderstam gebruik je voor cactussen?
Veelgebruikte onderstammen zijn Hylocereus, Pereskiopsis, Myrtillocactus en Trichocereus. Voor beginners zijn Trichocereus en Myrtillocactus het meest geschikt, omdat ze stevig zijn, lang meegaan en een groot snijvlak hebben. Hylocereus groeit snel maar is kouwelijk. Pereskiopsis is ideaal voor piepkleine zaailingen, maar vraagt precisiewerk en ervaring.
Hoe lang duurt het voor een ent vastgroeit?
Meestal zit een ent na 1 tot 2 weken vast genoeg om het elastiek te verwijderen. Volledige vergroeiing duurt een paar weken langer. Het duidelijkste teken dat het gelukt is, is nieuwe groei op de ent. Blijft de ent na drie weken los liggen of verschrompelt hij, dan is de verbinding niet tot stand gekomen.
Kun je een geënte cactus later loshalen?
Soms. Een groene ent die zelf chlorofyl heeft, kun je afsnijden, laten indrogen en als stek op eigen wortels laten wortelen. Dat duurt een paar weken en werkt het best in de zomer. Een rode of gele mutant zonder bladgroen overleeft dat niet, want die heeft de onderstam nodig voor zijn voeding.
Op zoek naar een stevige onderstam of een mooie cactus om mee te beginnen? Bekijk onze collectie cactussen voor binnen. Je profiteert van gratis verzending, levering binnen 1 tot 3 werkdagen en planten rechtstreeks vanuit de kas, verpakt in een verpakking op maat zodat je plant veilig en onbeschadigd aankomt.
Voor levende planten geldt ons retour- en garantiebeleid, voor het geval er bij aankomst iets niet in orde is.
Lees ook
Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.
