Cactussen soorten: de bekendste groepen en hun kenmerken
Door Ilse Veneman
·
· 6 min lezen
Cactussen soorten zijn er in overvloed, maar voor de liefhebber in huis kun je ze grofweg in vier groepen verdelen: zuilcactussen, bolcactussen, schijfcactussen en bladcactussen. Die indeling is meer dan een handig lijstje. Ze voorspelt hoe een cactus groeit en wat hij van jou vraagt aan licht, water en ruimte.
Een zuil groeit de hoogte in en wil de volle zon. Een bol blijft compact en bloeit vaak jong. Een schijfcactus vertakt in platte leden, en een bladcactus hangt als een waterval over de rand van de pot en wil juist minder zon. Weet je bij welke groep een plant hoort, dan weet je al voor een groot deel hoe je hem verzorgt.
Hoe deel je cactussen in?
Botanisch vallen alle echte cactussen in één familie, de Cactaceae. Daarbinnen is de indeling ingewikkeld en verandert die geregeld door nieuw DNA-onderzoek. Voor thuis werkt een praktische indeling op vorm veel beter:
- Zuilcactussen groeien rechtop als een kolom en worden op den duur hoog.
- Bolcactussen blijven rond of kort cilindrisch en groeien langzaam.
- Schijfcactussen vormen platte, ovale leden die op elkaar groeien.
- Bladcactussen hebben platte of dunne, hangende stengels en groeien van nature in bomen.
Vorm hangt samen met herkomst. Zuil-, bol- en schijfcactussen komen vooral uit droge, zonnige gebieden, waar een dikke stam veel water kan opslaan. Bladcactussen komen uit tropische bossen, waar ze op takken groeien in gefilterd licht en hoge luchtvochtigheid. Daarom vragen ze een heel andere verzorging.
Welke zuilcactussen zijn er?
Cereus (Cereus repandus, in de handel vaak Cereus peruvianus genoemd) is de bekendste zuilcactus voor binnen. Hij is blauwgroen, heeft diepe ribben en kan in een woonkamer 2 meter of hoger worden. Bij goed licht groeit hij 10 tot 20 centimeter per jaar, wat snel is voor een cactus. Hij wil een zuidraam of een plek met veel direct licht.
San Pedro (Echinopsis pachanoi) groeit nog sneller, soms tot 30 centimeter per jaar bij goede omstandigheden. De zuil is lichtgroen met weinig, korte stekels, wat hem prettig maakt om te verplaatsen. Hij verdraagt ook wat minder zon dan Cereus, maar rekt dan wel uit.
Euphorbia acrurensis (Euphorbia acrurensis) lijkt sprekend op een zuilcactus, maar is een wolfsmelk. Het verschil zie je aan de doorns, die bij een wolfsmelk paarsgewijs staan in plaats van uit een wollig kussentje (areool) te komen. Hij groeit gemiddeld snel, vertakt als een kandelaar en wil veel licht. Let op: het witte melksap irriteert huid en ogen, dus werk met handschoenen.
Weet je niet zeker welke plant bij jouw plek past?Doe de quiz en vind in 2 minuten jouw groene match.Welke bolcactussen zijn er?
De goudbolcactus (Echinocactus grusonii) is een van de bekendste bolcactussen, met goudgele stekels op een groene bol. Hij groeit erg langzaam en blijft binnen jarenlang compact. Een bloeiende goudbol zie je binnen zelden, want dat doet hij pas als hij tientallen jaren oud en flink groot is.
Dat is anders bij Mammillaria, een geslacht met meer dan honderd soorten. Deze kleine bolletjes of korte cilinders bloeien vaak al vanaf twee of drie jaar oud, met een krans van kleine bloemen rond de top. Veel soorten maken ook kindjes, zodat er vanzelf een groepje ontstaat.
Ook de kinnetjescactus (Gymnocalycium) bloeit jong, met relatief grote bloemen in wit, roze of rood. Hij verdraagt iets minder zon dan de meeste bolcactussen, wat hem geschikt maakt voor een oost- of westraam. De felgekleurde, geënte varianten zijn meestal Gymnocalycium mihanovichii zonder bladgroen, die op een groene onderstam leven.
Wat zijn schijf- en bladcactussen?
Schijfcactussen behoren tot het geslacht Opuntia. De bekendste binnensoort is Opuntia microdasys, met ovale schijven vol zachte stipjes. Die stipjes zijn glochiden: fijne haartjes met weerhaakjes die bij aanraking in je huid blijven zitten. Een aantal Opuntia-soorten is winterhard en kan zelfs buiten staan. Ze willen veel zon en weinig water.
Bladcactussen zijn de uitzondering in de familie. De kerstcactus (Schlumbergera truncata) en de koraalcactus (Rhipsalis baccifera) groeien in hun herkomstgebied op boomtakken in regenwouden. Hun wortels liggen in een laagje humus dat vaak vochtig is, en er valt weinig direct zonlicht. Daarom vragen ze meer water dan een woestijncactus: de grond mag licht vochtig blijven in de groeiperiode, en ze staan liever op een oost- of noordraam dan in de volle zon.
Hoe verhouden de soorten zich tot elkaar?
| Naam | Vorm | Volwassen hoogte binnen | Licht | Bloei binnen | Voor beginners |
|---|---|---|---|---|---|
| Cereus (Cereus repandus) | zuil | 1 tot 3 m | volle zon | zelden | ja |
| San Pedro (Echinopsis pachanoi) | zuil | 1 tot 2 m | zon tot halfschaduw | zelden | ja |
| Euphorbia acrurensis | zuil, vertakt | 1 tot 2 m | volle zon | nee | ja, let op melksap |
| goudbolcactus (Echinocactus grusonii) | bol | 20 tot 40 cm | volle zon | zelden | ja |
| Mammillaria | bol, groepjes | 5 tot 20 cm | zon tot halfschaduw | ja, jaarlijks | ja |
| kinnetjescactus (Gymnocalycium) | bol | 5 tot 15 cm | halfschaduw | ja, jaarlijks | ja |
| schijfcactus (Opuntia microdasys) | schijven | 30 tot 60 cm | volle zon | soms | matig, door glochiden |
| kerstcactus (Schlumbergera truncata) | blad, hangend | 20 tot 40 cm | licht, geen felle zon | ja, in de winter | ja |
De hoogtes zijn een indicatie voor binnen. In de natuur worden veel soorten groter. Wil je de officiële naam en herkomst van een soort nakijken, dan kan dat in de database van Kew Plants of the World Online.
Welke soort past bij jouw situatie?
- Weinig licht: kies een bladcactus zoals de kerstcactus of Rhipsalis. Woestijnsoorten rekken op een noordraam uit en worden bleek.
- Huisdieren: kies een stekelarme bladcactus en zet stekelsoorten hoog. De kerstcactus staat op de ASPCA-lijst als niet giftig voor katten en honden. Twijfel je over een andere soort, check dan die lijst of vraag je dierenarts. Vermijd wolfsmelk vanwege het melksap.
- Weinig ruimte: een Mammillaria of kinnetjescactus past op elke vensterbank en bloeit bovendien.
- Vaak op vakantie: een bol- of zuilcactus kan weken zonder water, omdat hij vocht opslaat in zijn stam. Bladcactussen hebben het dan lastiger.
- Snel een statige plant: kies Cereus of San Pedro, die het snelst hoogte maken.
Wil je nog meer namen leren kennen, lees dan ons overzicht van soorten cactussen voor in huis of het artikel over cactussen en vetplanten.
Veelgestelde vragen
Hoeveel cactussoorten bestaan er?
Afhankelijk van de indeling telt de cactusfamilie ongeveer 1750 tot 1850 soorten, verdeeld over zo'n 130 geslachten. Het precieze aantal verandert geregeld, omdat botanici soorten samenvoegen of juist splitsen op basis van nieuw onderzoek. Daarnaast bestaan er duizenden gekweekte varianten.
Welke cactussoort bloeit het makkelijkst?
Mammillaria en de kinnetjescactus (Gymnocalycium) bloeien binnen het makkelijkst, vaak al vanaf twee of drie jaar oud. Ook de kerstcactus bloeit betrouwbaar, mits hij in het najaar koeler en korter licht krijgt. Een koele, droge winterrust helpt bij bijna alle soorten om bloemknoppen te vormen.
Wat is het verschil tussen een cactus en een vetplant?
Elke cactus is een vetplant, maar niet elke vetplant is een cactus. Vetplanten zijn alle planten die water opslaan in blad of stam. Cactussen vormen daarbinnen één familie, herkenbaar aan areolen: wollige kussentjes waaruit stekels, bloemen en zijscheuten groeien. Een wolfsmelk of aloë heeft die niet.
Welke cactus groeit het snelst?
Van de gangbare kamercactussen groeien zuilcactussen het snelst. San Pedro (Echinopsis pachanoi) kan bij veel licht en warmte tot 30 centimeter per jaar groeien, Cereus zo'n 10 tot 20 centimeter. Bolcactussen groeien veel langzamer, vaak maar een paar centimeter per jaar.
Weet je welke groep bij je past? In onze collectie cactussen vind je zuilen, bollen en bladcactussen in verschillende maten. Je profiteert van gratis verzending en levering binnen 1 tot 3 werkdagen, rechtstreeks vanuit de kas en in een verpakking op maat, zodat je plant veilig en onbeschadigd aankomt.
Voor levende planten geldt ons retour- en garantiebeleid.
Lees ook
Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.
