Planten in fles: zo werkt een gesloten flessentuin

Een fles met planten die al maanden dicht staat en nog steeds groen is: het lijkt bijna te mooi om waar te zijn. Toch is het gewoon natuurkunde. In een gesloten fles verdampt water uit de aarde en de bladeren, het slaat neer tegen het glas en druppelt terug naar beneden. Zo ontstaat een eigen waterkringloop.

Of die kringloop blijft werken, hangt vooral af van twee dingen. Je kiest planten die van vochtige lucht houden en langzaam groeien, en je zet de fles op een plek met genoeg licht, maar zonder directe zon.

Hoe houdt een flessentuin zichzelf in stand?

De kringloop in een fles is een kleine versie van het weer buiten. Overdag warmt de fles iets op. Water verdampt uit de bodem en komt via de bladeren vrij, wat verdamping of transpiratie heet. De warme, vochtige lucht raakt het koelere glas en daar condenseert het tot druppeltjes. Die glijden langs de wand terug naar de aarde, waar de wortels ze weer opnemen.

Omdat er bijna geen water verloren gaat, hoef je nauwelijks water te geven. Soms gaat een gesloten fles een jaar of langer zonder extra water.

Ook de lucht blijft in balans. Overdag nemen de planten koolstofdioxide op en geven ze zuurstof af. 's Nachts en in de bodem gebeurt het omgekeerde, doordat wortels en bodemleven ademen. Afgestorven blaadjes worden door micro-organismen afgebroken tot voeding. Het is geen perfect gesloten systeem voor altijd, maar wel een verrassend stabiel systeem, zolang je het niet verstoort met te veel water. Meer over dat samenspel lees je in het blog over het terrarium als ecosysteem.

Welke planten kunnen tegen een fles?

In een gesloten fles is de lucht bijna altijd verzadigd met vocht en is de ruimte beperkt. Planten die daar goed tegen kunnen, komen vaak van de bosbodem in tropische gebieden. Ze zijn gewend aan weinig direct licht en hoge luchtvochtigheid.

Venushaar is een fijne varen die in gewone kamerlucht vaak verdroogt, maar in een fles juist opleeft. Peperomia prostrata heeft kleine, ronde blaadjes als een kettinkje en groeit rustig. Daardoor hoef je weinig te snoeien.

De kruipvijg is het tegenovergestelde: hij groeit snel en klimt langs het glas omhoog. Leuk voor een grotere fles, maar reken op regelmatig snoeien. De juiste naam en herkomst van deze soort vind je in Kew Plants of the World Online. Meer soorten voor een gesloten fles lees je in planten in een gesloten fles.

Open of gesloten, wat kies je?

Een flessentuin kan open of gesloten zijn. Het verschil zit vooral in de luchtvochtigheid.

Gesloten fles. De luchtvochtigheid is hoog en blijft stabiel. Je geeft bijna nooit water. Geschikt voor varens, Fittonia, mossen en andere vochtminnende soorten. Het onderhoud is minimaal, maar je moet wel af en toe snoeien, omdat planten in die vochtige lucht goed doorgroeien. Onze aanrader als je een fles wilt die je bijna kunt vergeten.

Open fles. Het vocht ontsnapt via de hals. De luchtvochtigheid is hoger dan in de kamer, maar lager dan in een gesloten fles. Je geeft om de paar weken een beetje water. Geschikt voor soorten die het graag iets droger hebben, zoals sommige Peperomia's. Vetplanten kunnen alleen in een fles met een heel wijde opening. Onze aanrader als je graag af en toe iets met je planten doet of een fles zonder kurk of dop hebt.

Twijfel je? Begin met een gesloten fles. Die is voor beginners vaak juist makkelijker, omdat het systeem veel zelf regelt.

Wat is de juiste plek in huis?

Planten in een fles hebben licht nodig om te groeien, net als elke andere plant. Zonder licht stopt de fotosynthese en gaan ze langzaam achteruit. Het licht moet wel indirect zijn.

Waarom geen volle zon? Glas laat zonlicht door, maar houdt de warmte binnen. In een gesloten fles in de middagzon kan de temperatuur binnen een uur flink oplopen. De bladeren verbranden en de hoge luchtvochtigheid maakt het nog erger. De University of Florida adviseert voor de meeste tropische kamerplanten helder, gefilterd licht.

Een goede vuistregel: zet de fles op 1 tot 2 meter van een oost- of westraam, of direct voor een noordraam.

Hoe onderhoud je een flessentuin door het jaar heen?

Een flessentuin vraagt weinig, maar niet niets. Door het jaar heen let je op een paar momenten.

Water geven. Alleen als het glas dagenlang helemaal droog blijft en het mos er dof uitziet. Geef dan een scheutje van een paar eetlepels, langs de wand. In de winter komt dat vaker voor dan in de zomer, omdat de verwarming de kamer droger en de fles soms warmer maakt.

Snoeien. Zodra een plant het glas raakt of de andere planten overschaduwt, knip je hem terug. Doe dat voordat de fles dichtgroeit, want een volle fles snoei je veel lastiger. Gebruik een lange schaar en haal de afgeknipte stukjes er direct uit.

Luchten. Als het glas de hele dag volledig beslagen blijft, open je de fles een paar uur tot een dag. Zo ontsnapt het teveel aan vocht. Doe dat ook eens per paar maanden kort, zodat er verse lucht in komt.

In het voorjaar, als de dagen langer worden, zie je vaak een groeispurt. Dat is het moment om iets vaker te kijken of er gesnoeid moet worden.

Welke problemen kun je tegenkomen?

De meeste problemen hebben te maken met te veel water of te weinig licht. Zo herken je ze:

• Schimmel: witte pluisjes op de bodem of op dode blaadjes. Oorzaak: te nat en te weinig luchtcirculatie. Verwijder het aangetaste deel en laat de fles een dag open.
• Gele blaadjes: vaak te veel water of te weinig licht. Kijk eerst naar de condens en daarna naar de plek.
• Permanent beslagen glas: er zit te veel water in het systeem. Lucht de fles vaker, tot je 's middags weer door het glas kunt kijken.
• Rottende stengels: zwart en zacht bij de voet van de plant. Oorzaak: natte aarde of een plant die niet tegen hoge luchtvochtigheid kan. Haal de plant eruit.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak moet je een flessentuin water geven?

Een gesloten flessentuin heeft bijna nooit water nodig, soms maanden tot een jaar niet. Geef alleen een paar eetlepels als het glas dagenlang helemaal droog blijft. Een open flessentuin verliest meer vocht en krijgt om de twee tot vier weken een klein beetje, afhankelijk van de temperatuur.

Welke planten overleven in een gesloten fles?

Planten die van hoge luchtvochtigheid houden en langzaam groeien. Goede keuzes zijn Fittonia, venushaar en andere kleine varens, kruipende Peperomia, Pilea depressa, kruipvijg en mossen. Vetplanten en cactussen horen niet in een gesloten fles, omdat ze in de vochtige lucht gaan rotten. Kies bij voorkeur kleine exemplaren, zodat ze ruimte hebben om te groeien.

Hoelang gaat een flessentuin mee?

Een goed opgebouwde flessentuin kan jaren meegaan. Sommige bestaan al tientallen jaren. Wel moet je af en toe snoeien of een plant vervangen die te groot wordt of het niet redt. Na een aantal jaar kan het nodig zijn de fles helemaal opnieuw op te bouwen.

Waarom beslaat het glas van mijn flessentuin?

Dat is condens: waterdamp uit de planten en de bodem die neerslaat tegen het koelere glas. Een lichte waas in de ochtend is normaal en zelfs een goed teken. Blijft het glas de hele dag volledig beslagen, dan zit er te veel water in. Open de fles dan een paar uur.

Wil je zelf een fles vullen? In de collectie terrarium vind je kleine planten die van vochtige lucht houden. Pureplant verstuurt met gratis verzending en levering binnen 1 tot 3 werkdagen. Je planten komen rechtstreeks vanuit de kas en zitten in een verpakking op maat, zodat je plant veilig en onbeschadigd aankomt.

Voor levende planten geldt ons retour- en garantiebeleid, voor het geval er bij aankomst iets mis is.

Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.