Planten in gesloten bokaal: zo bouw je het stap voor stap op

Heb je nog een lege bokaal of weckpot in de kast staan? Dan heb je de basis voor een miniatuurbos al in huis. Een gesloten bokaal werkt als een kleine kas: het vocht blijft binnen en de lucht wordt warm en vochtig. Vochtminnende planten zoals mos, Fittonia en kleine varens voelen zich daar prima.

De opbouw is eenvoudig. Onderin komt een laag grind voor de afvoer van water, daarop houtskool, dan aarde en als laatste de planten en het mos. Met die vier lagen heb je een bokaal die weinig onderhoud vraagt.

Waarom werkt een bokaal zo goed?

Zodra je het deksel sluit, ontstaat er in de bokaal een eigen microklimaat. Dat is een klein gebied met een ander klimaat dan de omgeving. Het water dat je geeft, verdampt uit de aarde en de bladeren. Het slaat neer tegen het glas en loopt weer terug naar de bodem.

Daardoor blijft de luchtvochtigheid in de bokaal hoog, vaak rond de 80 tot 90 procent. Dat is veel hoger dan in een gemiddelde woonkamer. Planten van de tropische bosbodem zijn gewend aan zulke waarden. Hun bladeren blijven fris en de randjes drogen niet uit, iets wat in de open kamerlucht vaak wel gebeurt.

Het grote voordeel voor jou: er gaat bijna geen water verloren. Een gesloten bokaal heeft daarom maar zelden water nodig, soms maanden niet. Ook stof en tocht hebben geen vat op de planten. In de RHS-gids over terrariums en flessentuinen lees je hoe deze glazen tuinen al lang worden gebruikt als onderhoudsarme manier om planten te houden.

Welke bokaal kies je?

Een bokaal van 2 tot 5 liter is een fijne maat om mee te beginnen. Daarin passen twee tot vier kleine planten en blijft er genoeg lucht over voor de kringloop. Een kleinere pot kan ook, maar dan houd je minder ruimte over en groeit hij sneller dicht.

Let op de opening. Een brede opening, waar je hand doorheen past, maakt het beplanten en snoeien een stuk makkelijker. Door een smalle opening moet je werken met een pincet of lange lepel.

De sluiting bepaalt hoe dicht de bokaal is. Een weckpot met beugel en rubberen ring is prima. Die sluit goed af, maar kan makkelijk open als je wilt luchten. Een glazen deksel dat los op de pot ligt werkt ook. Er ontsnapt dan net iets meer vocht, zodat de bokaal wat minder snel te nat wordt.

Welke planten gedijen in een bokaal?

Kies planten die klein blijven, langzaam groeien en van vochtige lucht houden. Deze soorten passen goed in een gesloten bokaal:

• Mos, zoals bolmos (Leucobryum glaucum), 3 tot 8 centimeter. Geeft een zacht, groen tapijt en houdt de bovenlaag vochtig.
• Fittonia (Fittonia albivenis), 10 tot 15 centimeter. Opvallend blad met witte, roze of rode nerven. Kies een mini-variant voor een kleinere bokaal.
• Kleine varens, zoals een compacte zwaardvaren (Nephrolepis exaltata) in een klein potje, 15 tot 20 centimeter. Snoei de grootste bladen terug als hij te ruim wordt.
• Peperomia (Peperomia prostrata), kruipend en 3 tot 5 centimeter hoog. Kleine, ronde blaadjes die over de bodem kruipen.
• Pilea (Pilea depressa), kruipend en ongeveer 5 centimeter hoog. Vult open plekken met kleine, frisgroene blaadjes.

Vermijd cactussen en vetplanten. Ze zijn gemaakt voor droge lucht en gaan in een gesloten bokaal rotten. Meer soorten vind je in het blog over gesloten planten terrarium.

Hoe vul je de bokaal in vijf stappen?

1. Grind, 2 tot 3 centimeter. Leg een laag grind of kleikorrels op de bodem. Hier zakt overtollig water in weg, zodat de wortels niet in het water staan.
2. Houtskool, ongeveer 0,5 centimeter. Strooi een dun laagje houtskool over het grind. Dat houdt het water in de drainage fris en gaat geurtjes tegen.
3. Aarde, 4 tot 5 centimeter. Leg eerst een dun laagje gedroogd mos over de houtskool, zodat de aarde er niet tussen zakt. Daarop komt terrariumaarde, luchtig en licht vochtig.
4. Planten. Maak kuiltjes in de aarde, zet de planten erin en druk ze stevig aan. Begin met de hoogste plant achterin en eindig met de kruipers vooraan.
5. Mos. Leg mos tussen de planten tot er geen kale aarde meer te zien is. Druk het licht aan, zodat het contact maakt met de vochtige aarde.

De bodem neemt samen ongeveer 7 tot 9 centimeter in beslag. In een hoge bokaal mag dat iets meer zijn. Wil je de opbouw nog eens uitgebreid zien, lees dan ook terrarium maken met planten.

Hoe sluit je de bokaal en regel je hem in?

Geef bij de start weinig water. Nevel de planten en het mos met een plantenspuit, tot de bovenlaag vochtig is. Voor een bokaal van een paar liter komt dat neer op zo'n 10 tot 20 keer spuiten. De aarde moet aanvoelen als een uitgeknepen spons, niet als een natte doek.

Sluit de bokaal en zet hem op een lichte plek zonder directe zon. De eerste weken zijn een inregelperiode. Kijk elke dag even naar het glas.

• Een lichte waas in de ochtend, helder in de middag: de balans is goed.
• De hele dag zwaar beslagen: te nat. Open het deksel een paar uur tot een halve dag.
• Helemaal geen condens: te droog. Nevel een paar keer en sluit weer.

Na twee tot vier weken heeft de bokaal zijn evenwicht meestal gevonden. Daarna hoef je hem alleen nog af en toe te controleren.

Wat doe je beter niet?

Volle zon. Glas houdt warmte vast. In de zon loopt de temperatuur in een gesloten bokaal snel op, en dan verbranden de planten of gaan ze broeien. Zet de bokaal op een plek met indirect licht.

Te veel planten. Het is verleidelijk om de bokaal meteen vol te zetten. Maar planten groeien in de vochtige lucht goed door. Na een paar maanden drukken ze tegen elkaar en tegen het glas, en blad dat het glas raakt, gaat rotten. Twee tot vier planten in een bokaal van een paar liter is genoeg.

Te veel water. In een gesloten bokaal kan het water nergens heen. Te nat betekent schimmel op de bodem en rottende wortels. Geef bij twijfel liever te weinig dan te veel. Te droog is makkelijk op te lossen met een paar keer nevelen.

Veelgestelde vragen

Welke planten kunnen in een gesloten bokaal?

Kleine, vochtminnende planten die langzaam groeien. Goede keuzes zijn mos, Fittonia, kleine varens, kruipende Peperomia en Pilea depressa. Ze zijn gewend aan de hoge luchtvochtigheid van de tropische bosbodem. Vetplanten en cactussen horen niet in een gesloten bokaal, omdat ze daar gaan rotten.

Hoeveel water moet er in een gesloten bokaal?

Bij de start genoeg om de aarde licht vochtig te maken, als een uitgeknepen spons. Voor een bokaal van een paar liter is 10 tot 20 keer nevelen meestal genoeg. Daarna geef je alleen water als het glas dagenlang droog blijft. Zie je water staan in de grindlaag, dan is het te veel.

Kan een bokaal met planten permanent dicht blijven?

Ja, als de balans goed is. Een lichte waas in de ochtend die in de loop van de dag wegtrekt, betekent dat alles in orde is. Toch is het goed om de bokaal eens per maand kort te openen. Zo komt er verse lucht in en kun je dode blaadjes weghalen.

Hoe groot moet een bokaal minimaal zijn?

Een bokaal van 1 liter is het minimum voor één of twee hele kleine planten of alleen mos. Voor een gevarieerde beplanting is 2 tot 5 liter beter. Een grotere bokaal blijft stabieler, omdat er meer lucht en vocht is om schommelingen op te vangen.

Zoek je kleine planten voor je bokaal? In de collectie terrarium vind je soorten die van vochtige lucht houden. Je profiteert van gratis verzending en levering binnen 1 tot 3 werkdagen. De planten komen rechtstreeks vanuit de kas en worden verstuurd in een verpakking op maat, zodat je plant veilig en onbeschadigd aankomt.

Voor levende planten geldt ons retour- en garantiebeleid als er bij aankomst iets mis is.

Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.