Planten in een glazen fles: een flessentuin maken die jaren meegaat

Een flessentuin is een afgesloten mini-ecosysteem. De planten verdampen water, dat slaat neer tegen het glas en druppelt terug in de aarde. Daardoor kan een goed opgezette fles maanden, soms zelfs jaren zonder extra water.

De uitdaging zit in de nauwe hals. Je plant alles van buitenaf met lange hulpmiddelen, dus een beetje geduld hoort erbij. Kies daarnaast soorten die klein blijven en tegen hoge luchtvochtigheid kunnen. Dan heb je een tuintje dat nauwelijks omkijken vraagt.

Wat is het idee achter een flessentuin?

Het principe is bijna tweehonderd jaar oud. Rond 1830 ontdekte de Londense arts Nathaniel Ward bij toeval dat een varen in een afgesloten glazen pot bleef groeien zonder dat hij er water bij gaf. Zijn glazen kisten, de Wardian cases, werden daarna gebruikt om levende planten per schip de wereld over te vervoeren.

Een bekend modern voorbeeld is de fles van de Brit David Latimer. Hij beplantte die in 1960, gaf in 1972 voor het laatst water en sloot hem daarna af. De plant erin bleef decennialang leven.

Hoe dat kan? In een dichte fles gaat het water rond. De plant neemt water op via de wortels en verdampt het via de bladeren. Tegen het koelere glas condenseert die damp en loopt terug naar de bodem. Tegelijk maakt de plant bij daglicht zuurstof, terwijl bacteriën in de aarde afgevallen blad afbreken tot voeding. De RHS beschrijft dit als de reden dat flessentuinen zo weinig onderhoud nodig hebben.

Welke fles kies je?

Bijna elke heldere fles is bruikbaar, maar sommige maken het je een stuk makkelijker. Let op drie dingen:

• Halswijdte: hoe wijder, hoe makkelijker planten. Onder 3 centimeter wordt het echt priegelwerk.
• Glasdikte: dik glas breekt minder snel als je met gereedschap tegen de wand tikt en houdt de temperatuur stabieler.
• Helderheid: kies helder, ongekleurd glas. Groen of bruin glas houdt een deel van het licht tegen dat je planten nodig hebben.

Een demijohn, de grote bolle fles die vroeger voor wijn en azijn werd gebruikt, is de klassieker. Hij geeft je veel ruimte binnen, maar vraagt wel de meeste handigheid.

Welk gereedschap maak je van spullen in huis?

Speciaal flessentuingereedschap bestaat, maar met wat je in huis hebt, kom je een heel eind. Bevestig alles zo nodig met tape aan een lange stok of breinaald, zodat je tot op de bodem kunt komen.

• Eetstokjes: twee stokjes werken als grijper. Daarmee pak je een plantje op en zet je het neer.
• Lepel op een stok: tape een theelepel aan een lange stok om plantgaten te graven en aarde te verschuiven.
• Kartonnen trechter: een opgerold stuk karton dat tot vlak boven de bodem reikt. Zo valt grind en aarde precies waar het moet en blijft het glas schoon.
• Wattenstaafje op een stok: ideaal om condens of aarde van de binnenkant van het glas te vegen.
• Kurk op een stok: om de aarde rond de wortels aan te drukken, zodat een plant stevig staat.

Hoe plant je door een smalle hals?

Werk rustig en in een vaste volgorde. Zo voorkom je dat je halverwege een plant moet verplaatsen die je niet meer goed kunt bereiken.

1. Drainage: stort via de trechter 2 tot 4 centimeter kleikorrels of grind op de bodem. Daar zakt overtollig water in weg, zodat de wortels niet verdrinken.
2. Houtskool: strooi er een dun laagje overheen. Het houdt het water in de drainagelaag frisser.
3. Scheiding: leg met de eetstokjes stukjes mos over het grind, zodat de aarde er niet tussen spoelt.
4. Aarde: vul 5 tot 8 centimeter licht vochtige potgrond bij. Maak met de lepel een paar kuiltjes.
5. Wortels voorbereiden: schud losse aarde van de wortelkluit. Rol de wortels voorzichtig tussen je vingers tot een smalle rol, zodat de plant door de hals past zonder te breken.
6. Planten: laat de plant met de eetstokjes in het kuiltje zakken, begin met de grootste plant. Schuif er met de lepel aarde omheen.
7. Aandrukken: druk met de kurk of het botte eind van een stokje de aarde rond de stengel stevig aan. Een plant die los staat, valt om zodra je water geeft.

Maak tot slot het glas schoon met het wattenstaafje. Wil je meer achtergrond, lees dan ook hoe je planten in een fles maakt.

Welke planten blijven klein in een fles?

In een dichte fles is de lucht altijd vochtig. Kies dus planten die daarvan houden en langzaam groeien. Een snelle groeier drukt binnen een halfjaar tegen het glas, en snoeien door een nauwe hals is lastig.

Kies één of twee soorten per fles. Eén lintvaren met een tapijt van mos oogt rustig en blijft lang in balans.

Hoe sluit je af en wat gebeurt er de eerste maanden?

Geef na het planten net zoveel water dat de aarde vochtig is, maar er niets in de drainagelaag blijft staan. Bij een fles van 5 liter is dat vaak niet meer dan een half kopje. Nevel de bladeren licht om stof en aarde weg te spoelen.

Laat de fles daarna eerst een week open. Zo zie je of je te veel water hebt gegeven. Staat er na een paar dagen water in de drainagelaag, laat de fles dan nog wat langer open. Pas als de aarde licht vochtig is, zet je de kurk erop.

Condens hoort bij een flessentuin. Een lichte waas in de ochtend die overdag verdwijnt, is precies goed. Is het glas de hele dag nat, haal de kurk er dan een paar uur af. Zie je nooit condens, geef dan een paar pufjes water.

In de eerste maanden kan een plantje wat blad verliezen. Dat is normaal, hij past zich aan het nieuwe klimaat aan. Haal dode blaadjes er met een eetstokje uit, zodat ze niet gaan schimmelen.

Veelgestelde vragen

Hoe maak je een flessentuin?

Leg via een trechter een drainagelaag van grind en wat houtskool op de bodem. Daarop komt een laagje mos en 5 tot 8 centimeter potgrond. Rol de wortels van kleine planten op, laat ze met eetstokjes in een kuiltje zakken en druk de aarde aan. Geef een beetje water en sluit de fles na een week.

Hoe lang kan een flessentuin zonder water?

Een goed afgesloten flessentuin kan maanden tot jaren zonder extra water, omdat het vocht binnen rondgaat. Lekt er lucht weg, bijvoorbeeld langs een losse kurk, dan verdampt er langzaam wat. Kijk daarom af en toe naar de condens. Zie je wekenlang geen enkele druppel, geef dan een klein beetje water.

Welke planten kunnen in een fles?

Kies kleine, langzaam groeiende planten die van hoge luchtvochtigheid houden. Goede opties zijn mos, Fittonia, Selaginella, kruipvijg en een jonge lintvaren. Vetplanten en cactussen zijn ongeschikt, omdat ze in de vochtige lucht gaan rotten. Snelle groeiers kun je beter vermijden, omdat snoeien door de hals lastig is.

Moet een flessentuin luchtdicht dicht?

Niet volledig. Een kurk of losse stop is vaak beter dan een luchtdichte afsluiting, omdat er dan heel langzaam wat vocht ontsnapt. Dat voorkomt schimmel. Een volledig luchtdichte fles kan ook werken, maar dan moet de waterbalans bij de start precies goed zijn. Laat hem bij veel condens gewoon even open.

Heb je de fles al en zoek je nog passende plantjes? In de collectie terrariumplanten vind je kleine soorten die van vochtige lucht houden. Ze komen rechtstreeks vanuit de kas, met gratis verzending en levering binnen 1 tot 3 werkdagen. Door de verpakking op maat komt je plant veilig en onbeschadigd aan.

Voor levende planten geldt ons retour- en garantiebeleid, voor het geval er bij aankomst iets niet in orde is.

Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.