Stekken tuinplanten: de juiste methode per plantsoort

Tuinplanten stek je op vier manieren: met een topstek, een stengelstek, een wortelstek of door de plant te scheuren. Welke methode werkt, lees je grotendeels af aan de stengel. Is die zacht en groen, dan kies je een topstek. Is hij verhout, dan wordt het een houtige stengelstek. Heeft de plant geen echte stengel maar een pol, dan scheur je hem.

Met die ene blik op de plant weet je dus al welke techniek je nodig hebt. Hieronder lees je hoe elke methode werkt en bij welke planten hij het best past.

Welke vier stekmethodes zijn er?

Elke methode maakt gebruik van een ander deel van de plant dat nieuwe wortels of scheuten kan vormen.

• Topstek: je knipt het bovenste, jonge stuk van een scheut, met de groeitop eraan. Die top groeit na beworteling gewoon door. Typisch voorbeeld: de fuchsia (Fuchsia magellanica), die in het voorjaar makkelijk wortelt.
• Stengelstek: je gebruikt een stuk uit het midden van een stengel, zonder top. Op de knopen vormen zich wortels en nieuwe scheuten. Bij heesters zijn dit vaak houtige stukken. Bij de bosrank (Clematis) werkt een tussenknoopstek, waarbij je net boven en ruim onder een knoop knipt.
• Wortelstek: je snijdt stukjes van een dikke wortel. Daaruit groeien nieuwe scheuten. Dit werkt bij planten met vlezige wortels, zoals de akant (Acanthus mollis).
• Scheuren: je deelt een pol in meerdere stukken, elk met eigen wortels en groeipunten. Typisch voor polvormende vaste planten zoals de hosta (Hosta) en de daglelie (Hemerocallis).

Topstek en scheuren zijn het snelst en het makkelijkst voor wie nog weinig kweekervaring heeft. Wortelstek en houtige stek vragen meer geduld, maar zijn soms de enige manier om een plant te vermeerderen.

Hoe neem je een zachte stek in het voorjaar?

In april en mei maken planten volop nieuwe, zachte scheuten. Die zijn ideaal voor topstek, omdat de cellen nog jong zijn en snel wortels vormen. Kies scheuten zonder bloemknop, anders steekt de stek zijn energie in de bloem in plaats van in de wortels.

Knip de scheut 7 tot 10 centimeter lang, net onder een knoop. Verwijder het onderste blad, zodat alleen de top met twee of drie blaadjes overblijft. Onder de grond zou blad gaan rotten, en boven de grond verdampt elk blad water dat de stek nog niet kan aanvullen.

Vocht is bij zachte stek cruciaal. Het jonge weefsel heeft een dunne opperhuid en verliest snel water. Zonder wortels kan de stek dat niet aanvullen, dus hij verwelkt binnen een dag als de lucht droog is. Een doorzichtig kapje over de pot houdt de luchtvochtigheid hoog. Zet de pot op een lichte plek, maar buiten de directe zon, zodat het onder het kapje niet te warm wordt.

Na twee tot vier weken voel je weerstand als je licht aan de stek trekt. Dat betekent dat er wortels zijn.

Hoe neem je een houtige stek in de herfst?

Houtige stek is de methode voor bladverliezende heesters. Je neemt hem als het blad is gevallen, van eind oktober tot en met december. De takken zijn dan volledig verhout en de plant is in rust.

Kies een gezonde tak van dit jaar, ongeveer potloodsdik. Knip een stuk van 20 tot 25 centimeter. Maak de onderste knip recht, net onder een knop, en de bovenste knip schuin, net boven een knop. Zo weet je later welke kant boven is, en loopt regenwater van de schuine knip af.

Steek de stekken voor twee derde in de grond, in een beschut hoekje van de tuin of in een diepe pot met zanderige grond. Ze wortelen niet in de winter zelf, maar vormen eerst een callus: een laag wondweefsel aan de onderkant. In het voorjaar groeien daaruit de wortels en lopen de knoppen boven de grond uit.

Laat de stekken een vol jaar staan voordat je ze verplant. Goede kandidaten zijn de bloedbes (Ribes sanguineum), de vlier (Sambucus nigra), de Weigela (Weigela florida) en de boerenjasmijn (Philadelphus coronarius).

Wanneer scheur je vaste planten in plaats van ze te stekken?

Veel vaste planten groeien als een pol die elk jaar breder wordt. Die kun je stekken, maar scheuren gaat sneller en levert direct grote, sterke planten op. Je krijgt in één keer een aantal volwassen stukken, in plaats van kleine stekjes die nog een seizoen moeten groeien.

Scheuren is ook goed voor de plant zelf. Oude pollen worden in het midden vaak kaal en bloeien minder. Door ze te delen, verjong je de plant.

Het beste moment is het vroege voorjaar, als de eerste scheuten net boven de grond komen, of de vroege herfst. Zo werk je:

1. Steek de hele pol rondom los met een spade en til hem uit de grond.
2. Zoek de natuurlijke scheidingen. Kleine pollen trek je met de hand uit elkaar, grote pollen steek je door met een scherpe spade of steek je met twee grepen rug aan rug uit elkaar.
3. Zorg dat elk stuk een paar groeipunten en een flink wortelpakket heeft.
4. Gooi het oude, houtige midden weg en plant de jonge randstukken terug.

Geschikte planten zijn onder meer hosta, daglelie, herfstaster (Symphyotrichum novi-belgii) en ooievaarsbek (Geranium).

Welke methode past bij welke plantsoort?

De tabel geeft per plant de aanbevolen methode, de beste maand en de verwachte slagingskans. De slagingskans is een indicatie bij goede verzorging.

Begin met de soorten met een hoge slagingskans. Wil je weten welke planten over het algemeen weinig moeite kosten, lees dan wat zijn makkelijke tuinplanten.

Welk gereedschap heb je nodig en waarom is hygiëne belangrijk?

Stekken zijn wonden. Via het snijvlak kunnen schimmels en bacteriën binnendringen, en een jonge stek zonder wortels heeft nog weinig afweer. Daarom maakt schoon werken een groot verschil.

• Scherp mes of snoeischaar: een scherpe knip is glad en geneest snel. Een botte schaar kneust de stengel, en gekneusd weefsel rot.
• Ontsmetten: veeg het mes tussen planten af met spiritus of alcohol, zodat je geen ziekte van de ene plant naar de andere overbrengt.
• Schone potten: was gebruikte potten uit met heet water en een scheut groene zeep. In oude potgrondresten kunnen schimmelsporen overleven.
• Vers stekmedium: gebruik nieuwe stekgrond of een mengsel van zand en perliet. Hergebruikte potgrond kan ziekteverwekkers bevatten, zoals de wortelrot veroorzakende Phytophthora waar de RHS voor waarschuwt.

Veelgestelde vragen

Welke maand is het beste om te stekken?

Er is niet één beste maand, want elke methode heeft een eigen moment. Zachte topstek werkt het best in april tot juni, halfhoutige stek in juli tot september en houtige stek in november en december. Scheuren doe je in maart of september. Kijk dus eerst welke methode bij je plant past.

Hoe weet je of een stek geworteld is?

Trek heel voorzichtig aan de stek. Voel je weerstand, dan zitten er wortels. Andere tekenen zijn nieuwe bladgroei aan de top en wortels die uit het afvoergat van het potje groeien. Bij doorzichtige potjes zie je de wortels vaak ook langs de wand.

Kun je heesters in de winter stekken?

Ja, veel bladverliezende heesters stek je juist in de winterrust, als houtige stek. Knip dan van november tot februari potloodsdikke takken van dit jaar. Doe het niet bij vorst, omdat bevroren takken beschadigen bij het knippen. De stekken wortelen pas in het voorjaar, dus heb geduld.

Waarom rotten mijn stekken weg?

Rot heeft meestal drie oorzaken: te natte grond, te weinig ventilatie of besmette potten en grond. Gebruik luchtige, verse stekgrond en schone potten, knip met een scherp en ontsmet mes, en lucht een afdekkap regelmatig. Verwijder bladeren die onder de grond zouden komen, want die rotten als eerste.

Zoek je nog een paar moederplanten om mee te starten? In de collectie struiken vind je heesters die zich goed laten stekken. Je krijgt gratis verzending en levering binnen 1 tot 3 werkdagen, rechtstreeks vanuit de kas, met een verpakking op maat zodat je plant veilig en onbeschadigd aankomt.

Voor levende planten geldt ons retour- en garantiebeleid.

Meer inspiratie voor plantenverzorging? Volg Pureplant op Instagram voor praktische tips, planteninspiratie en handige weetjes.