Vaste planten: kies de juiste planten voor jouw tuin

Vaste planten zijn planten die meerdere jaren leven en na de winter opnieuw uitlopen. Je zet ze één keer in de grond en ziet ze daarna elk voorjaar terugkomen, vaak voller dan het seizoen ervoor. Daarom vormen ze de basis van veel borders. Welke vaste tuinplanten bij jou passen, hangt vooral af van vier dingen: de standplaats, je bodem, de hoogte die je zoekt en het moment waarop je bloei wilt zien. Kies je daarop, dan groeit je beplanting jaar na jaar mooier uit.

Wat zijn vaste planten en waarom zijn ze zo populair?

Vaste planten heten in het Engels perennials. De Royal Horticultural Society (RHS) onderscheidt twee hoofdgroepen. Kruidachtige vaste planten sterven in de late herfst bovengronds af, terwijl de wortels de winter doorkomen. Groenblijvende vaste planten houden hun blad het hele jaar.

Zo verschillen ze van andere planten in de tuin:

• Eenjarigen kiemen, bloeien en sterven binnen één seizoen. Die koop of zaai je dus elk jaar opnieuw.
• Heesters en bomen vormen houtige takken die ook in de winter boven de grond blijven staan. Een vaste plant heeft zachte stengels die meestal niet verhouten.

Een kale plek in de winter betekent bij een kruidachtige soort dus niet dat de plant dood is. Zet er een stokje of label bij, zodat je in het vroege voorjaar niet per ongeluk gaat spitten waar de wortels rusten.

Waarom kiezen zoveel tuinbezitters ervoor? Een vaste plant groeit elk jaar uit tot een grotere pol, waardoor een border na twee of drie seizoenen gevuld raakt. De RHS raadt aan om pollen om de paar jaar op te nemen, te scheuren en opnieuw te planten, zodat ze goed blijven bloeien. Zo krijg je er meteen extra planten bij voor een andere plek.

Welke vaste planten passen bij zon, halfschaduw of schaduw?

Licht is de eerste keuze, maar niet de enige. Stel jezelf bij iedere plek twee vragen: hoeveel directe zon valt hier op een zomerdag, en hoe snel droogt de grond op na een regenbui? Met die twee antwoorden kom je al een heel eind.

Vragen twee planten hetzelfde licht, dan beslist de bodem. Zware klei houdt water lang vast, zodat soorten die van doorlatende grond houden er in een natte winter kunnen wegrotten. Zandgrond laat water juist snel wegzakken. Werk bij twijfel compost door de bovenlaag: het maakt zand vochthoudender en klei luchtiger, en dan kun je uit meer soorten kiezen.

Halfschaduw is voor veel vaste planten een prettige middenweg. Ze krijgen genoeg licht om te bloeien, terwijl de grond minder snel uitdroogt dan in de volle zon. De duizendknoop is daar een goed voorbeeld van: hij bloeit in zon en halfschaduw vanaf de zomer tot in de herfst. Bekijk de Persicaria als je zo'n plek wilt vullen.

Hoe kies je vaste planten op bloei, hoogte en uitstraling?

Een border blijft boeien als er van voorjaar tot herfst iets gebeurt. Dat bereik je door soorten te combineren die elk een eigen rol hebben:

• Vroegbloeiend: longkruid en Doronicum orientale (gemskruid) bloeien in het voorjaar, als de rest van de border nog op gang komt.
• Langbloeiend: de ooievaarsbek Geranium Rozanne ('Gerwat') bloeit volgens de RHS-plantendatabase van de vroege zomer tot in de vroege herfst.
• Wintergroen: Heuchera (purperklokje) houdt zijn gekleurde blad in de winter, zodat de voorkant van de border niet kaal wordt.
• Bodembedekkend: Waldsteinia ternata (goudaardbei) en Ajuga reptans (kruipend zenegroen) vormen lage matten over de grond.
• Hoog: Veronicastrum virginicum, met slanke bloemaren, en herfstasters (Symphyotrichum) geven hoogte en bloeien in de nazomer.

Werk voor de hoogte in lagen. De hoogste soorten staan achterin, of in het midden als je de border van twee kanten ziet. Middelhoge planten vullen de ruimte daarvoor en lage bodembedekkers maken de rand af. Herhaal dezelfde soort op een paar plekken, zodat het geheel rustig oogt. Heb je maar een smal bed, dan helpt het artikel over tuinplanten voor een kleine border bij de indeling.

Let ook op de bladvorm. Grof blad naast fijn, grasachtig blad maakt een border levendig, ook in de weken dat er weinig bloeit.

Zo plant en verzorg je vaste planten

Wanneer en hoe plant je ze?

Een potgekweekte vaste plant mag volgens de RHS-plantgids het hele jaar door de grond in, mits die niet bevroren of doorweekt is. Plant je in de zomer, dan vraagt de plant wel veel meer water. Veel tuiniers kiezen daarom voor het voorjaar of de vroege herfst, als de grond van nature vochtiger is. Maak het plantgat ruimer dan de pot, zet de plant even diep als hij stond en druk de aarde goed aan. Zo sluiten de wortels direct aan op de omringende grond.

Hoe geef je water in het eerste jaar?

Het eerste jaar is bepalend. De wortels zitten dan nog grotendeels in de oorspronkelijke kluit en halen weinig vocht uit de omgeving. De RHS adviseert om nieuwe vaste planten dat hele jaar goed vochtig te houden, ook als ze als droogtetolerant bekendstaan. Giet bij de voet in plaats van over het blad, zodat het water bij de wortels komt. Een mulchlaag van 5 tot 7 cm houdt het vocht langer vast. Laat rond de stengel wel een kleine vrije rand.

Moet je vaste planten bemesten?

De meeste vaste planten in een border hebben volgens de RHS geen extra voeding nodig. Alleen op arme grond geef je in het voorjaar een algemene meststof. Meer is niet beter: te veel voeding kan lange, slappe stengels geven die eerder omvallen.

Wanneer knip je terug?

Soorten die vroeg in het seizoen bloeien, zoals veel ooievaarsbekken, kun je na de bloei terugknippen voor fris blad en vaak een tweede bloei later in de zomer. Afgestorven stengels mag je in de herfst weghalen. Volgens de RHS-gids over terugsnoeien heeft wachten tot het voorjaar ook voordelen: de oude stengels geven de tuin structuur en bieden voedsel en schuilplekken aan dieren. Groenblijvende soorten knip je niet terug, daar haal je alleen dode bladeren weg.

Hoe maak je met vaste planten een onderhoudsvriendelijke tuin?

Onkruid krijgt vooral kans op kale grond. Hoe sneller je planten de bodem bedekken, hoe minder je hoeft te wieden. Twee keuzes maken hier het verschil.

De juiste plantafstand. Kijk op het etiket naar de verwachte breedte. Plant je te ruim, dan ligt er jarenlang open grond. Plant je te krap, dan verdringen de planten elkaar. De RHS geeft als voorbeeld dat je een plant die 60 cm breed wordt op ongeveer 50 cm afstand zet.

Een dichte onderlaag. Vul de ruimte tussen hogere planten met lage soorten die de grond afdekken, zodat onkruidzaden weinig licht krijgen. Sterke keuzes zijn bijvoorbeeld:

• Geranium × cantabrigiense 'Biokovo', een lage, dichte ooievaarsbek voor zon en halfschaduw
• Calamintha nepeta (steentijm), die in de nazomer lang bloeit op een zonnige, droge plek
• Luzula nivea (sneeuwwitte veldbies), een groenblijvende pol voor halfschaduw

Wees wel realistisch: onderhoudsvriendelijk is niet onderhoudsvrij. De eerste twee jaar wied je nog regelmatig, tot de planten aaneengesloten staan. Meer praktische tips lees je in het artikel over vaste planten met weinig onderhoud.

Vaste planten voor droge schaduw: waar moet je op letten?

Schaduw klinkt koel en vochtig, maar dat klopt lang niet altijd. Onder een grote boom, naast een schutting of in de luwte van een muur valt vaak weinig regen op de grond, en boomwortels halen het resterende vocht weg. Zet je daar een schaduwplant die van vochtige grond houdt, zoals schuimbloem, dan kwijnt die weg terwijl het licht precies goed is.

Stel bij een schaduwplek daarom een extra vraag: is de grond een paar dagen na regen nog vochtig? Is het antwoord nee, kies dan soorten die droogte in de schaduw verdragen. In een beplantingsvoorbeeld van de RHS voor droge schaduw staan onder meer:

• Epimedium × versicolor 'Sulphureum' (elfenbloem), groenblijvend met lichtgele bloemen
• Heuchera 'Lipstick', een groenblijvende pol met rode bloemen
• Dryopteris erythrosora 'Brilliance', een groenblijvende varen met bronskleurig jong blad

Ook zulke planten hebben volgens de RHS in hun eerste voorjaar en zomer extra aandacht en water nodig voordat ze zich zelf redden. Een laag compost als mulch helpt het vocht vast te houden en remt onkruid.

Veelgestelde vragen over vaste planten

Welke vaste planten bloeien lang?

Langbloeiers herken je aan een lange bloeiperiode op het etiket, bijvoorbeeld van juni tot september. Persicaria amplexicaulis, Calamintha nepeta en Salvia nemorosa staan bekend om hun lange bloei. Bij steppesalie loont het om de uitgebloeide aren na de eerste bloeigolf af te knippen. De plant maakt dan vaak nieuwe knoppen voor een tweede ronde.

Hoeveel vaste planten heb je per m² nodig?

Dat hangt af van de breedte die de soort uiteindelijk bereikt. Zet je planten op 50 cm uit elkaar, dan kom je op ongeveer vier per vierkante meter. Kleine soorten op 30 cm afstand vragen er ongeveer elf. Plant bij voorkeur in groepjes van drie of vijf van dezelfde soort, want dat geeft een rustiger beeld dan losse exemplaren.

Zijn vaste planten geschikt voor potten?

Ja, veel soorten groeien goed in een pot. Volgens de RHS vraagt een vaste plant in een pot wel meer water, voeding tijdens het groeiseizoen en na verloop van tijd een grotere pot. Compacte soorten zoals purperklokje passen door hun lage groei goed in een pot.

Trekken vaste planten bijen en vlinders aan?

Veel soorten wel, dankzij hun nectarrijke bloemen. Kies bij voorkeur planten met open, enkelvoudige bloemen, zoals steentijm, kruisdistel en herfstasters, want daar komen insecten makkelijk bij. Gevulde bloemen bieden vaak minder voedsel. Door vroege en late bloeiers te combineren, vinden insecten het hele seizoen iets. Bekijk ook de bijen- en vlinderlokkende planten.

Zijn vaste planten winterhard?

Veel wel, maar niet allemaal. Een deel van de planten die als vaste plant verkocht worden, is gevoelig voor vorst. De RHS noemt penstemons als voorbeeld: laat bij zulke soorten de oude stengels in de winter staan als bescherming en knip ze pas terug als de kans op vorst voorbij is. Kijk bij twijfel naar de winterhardheid op het etiket.

Neem een kijkje bij de vaste planten op deze pagina. Wil je in één keer een samengestelde border aanleggen, dan zijn de vaste tuinplanten en de borderpakketten een goed vertrekpunt. Je bestelling wordt met gratis verzending binnen 1 tot 3 werkdagen geleverd, rechtstreeks vanuit de kas en in een verpakking op maat. Planten zijn levende producten en kunnen daarom niet worden geretourneerd. Is er bij aankomst iets mis, bijvoorbeeld door transportschade? Meld het dan binnen 48 uur via info@pureplant.nl met je bestelnummer en foto's, zodat Pureplant een passende oplossing voor je zoekt.